Έχει επισημανθεί σε όλους τους τόνους, από δεκάδες διανοητές, πολιτικούς αναλυτές, και γενικά πρόσωπα με πρόσβαση στον δημόσιο λόγο ότι η πιο οδυνηρή ίσως χρεοκοπία των τελευταίων δεκαετιών για την Ελλάδα ήταν η απώλεια της ιστορικής της μνήμης. Που με τη σειρά της οδήγησε στην απώλεια της μοναδικότητάς της ως ένα θεμελιώδες κομμάτι του παγκόσμιου πολιτισμού.

Σε τοπικό επίπεδο αν το πάρουμε, η απώλεια (απαξίωση) αυτή είναι καταγεγραμμένη παντού γύρω μας. Επετειακά θυμόμαστε τον Καποδίστρια και το έργο του, διεκδικώντας το ρόλο της πρώτης κυβέρνησης του νέου Ελληνικού κράτους, αλλά τοποθετούμε τους βυθιζόμενους κάδους απέναντι από το Ορφανοτροφείο. Το ιστορικό αρχείο του κυβερνήτη βρίσκεται από πέρσι αποθηκευμένο σε υπόγειο χώρο του δημοτικού σχολείου Βαθέος - για όποιον μελετητή ενδιαφέρεται - η Κολόνα παραμένει αφώτιστη κι η Αφαία συνεχίζει σύμφωνα με δημοσιεύματα να υπολειτουργεί κι εφέτος, σε αντίθεση με πολλούς άλλους αρχαιολογικούς χώρους της επικράτειας.

Μέσα στην γενική ένδεια, από την άλλη, υπάρχουν φορείς και πρόσωπα που αγωνίζονται να αναδείξουν σπάνια κληροδοτήματα του παρελθόντος σε μια προσπάθεια να ξαναχτίσουν το φτωχικό μας σήμερα με τα πιο πολύτιμα και στέρεα, τα πιο ανθεκτικά στον χρόνο, υλικά.

Σ' αυτές εντάσσεται κι η πρωτοβουλία του Συλλόγου Φίλων του Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου Αίγινας για την ανάπλαση της αναμνηστικής πλάκας αφιερωμένης στον αμερικανό  φιλέλληνα  Samuel Gridley Howe, που είχε τοποθετηθεί στο λιμάνι του νησιού το 1954

(δείτε το σχετικό βίντεο από τα Επίκαιρα της εποχής εδώ)

Επειδή είναι μια ιστορία που βρίθει από νοήματα και διδακτικές σημασίες, πιάσαμε το νήμα από την αρχή. Με συνομιλητή μας τον πρόεδρο του συλλόγου, κ. Κώστα Γαλάνη, ψυχή του εγχειρήματος.


OLYMPUS DIGITAL CAMERA




B. Τράπαλη: Πότε σας μπήκε η ιδέα για την ανάπλαση της αναμνηστικής αυτής πλάκας;

Κ. Γαλάνης: Νομίζω το 2011. Ο γιατρός Βασίλης Σωτηρακόπουλος, γνωστός φίλος της Αίγινας δεκαετίες τώρα, είχε γράψει ένα άρθρο στην Αιγιναία, (20ο τεύχος) αφιερωμένο στον Howe και την δράση του στην Ελλάδα τα χρόνια του Αγώνα. Άλλη πηγή που με είχε ενημερώσει για τη σημασία του ανδρός και του μνημείου ήταν το αντίστοιχο απόσπασμα από το βιβλίο Αίγινα ΙΙΙ, της Γωγώς Κουλικούρδη. Και στα δυο καταγραφόταν μια συγκινητική προσφορά του φιλέλληνα αυτού στα πιο δύσκολα χρόνια της πατρίδας μας, αλλά και στο νησί συγκεκριμένα. Όπως γράφει ο κ. Σωτηρακόπουλος στο άρθρο του:


unnamed (1)"Το 1827 πηγαίνει στην Αμερική για να συλλέξει κεφάλαια και να ανακουφίσει από την πείνα και τα δεινά την ταλαιπωρημένη Ελλάδα. Επιστρέφει έχοντας συγκεντρώσει 60.000 δολάρια, που θα διαθέσει για εφόδια, ρούχα και δημιουργία κέντρων για τους πρόσφυγες. Ένα μέρος από αυτά θα δοθεί, σε συνεννόηση με τον κυβερνήτη Καποδίστρια, για την κατασκευή της προκυμαίας στην Αίγινα, ώστε και η λειτουργία του λιμανιού να διευκολυνθεί και να βρουν δουλειά εκατοντάδες άνεργοι αθηναίοι πρόσφυγες, άντρες και γυναίκες, στο νησί. Οι εργασίες άρχισαν το Δεκέμβρη του 1828 και τελείωσαν τον Μάρτη του 1829." 

Βλέπετε, ο κυβερνήτης τα χρήματα που έρχονταν από φιλέλληνες για βοήθεια στη χώρα ήθελε να χρησιμοποιούνται για να δημιουργούνται θέσεις εργασίας κι όχι ως φιλανθρωπικά επιδόματα. 




Β. Τ.: Και πότε αφαιρέθηκε η πλάκα αυτή από το λιμάνι; 

Κ. Γαλάνης: Κατά την Γ. Κουλικούρδη, όταν χτίστηκαν οι μεγάλες προβλήτες, με την επισκευή του λιμανιού, το 1960 κάτι πρέπει να ήταν, με μελετητή τον Θ. Καψάλη.

Β.Τ.: Η πλάκα πού βρίσκεται έκτοτε; 

Κ. Γαλάνης: Επί της ουσίας δεν είχαμε ιδέα. Βέβαια η Κουλικούρδη αναφέρει στο βιβλίο της ότι βρισκόταν σε μια αποθήκη στο παλιό εργοστάσιο της ΔΕΗ, αλλά όποιον αρμόδιο ρωτούσα δεν ήξερε να μου πει. Μόλις πριν μερικές μέρες μου επιβεβαίωσε ο Κώστα ο Γεννίτσαρης ότι όντως είναι στην αποθήκη της παλιάς ΔΕΗ και την έχει δει ο ίδιος. Πολύ δραστήριος αντιδήμαρχος, κάνει καλή δουλειά.

Β. Τ.: Και τώρα ποια είναι τα επόμενα βήματα; 

Κ. Γαλάνης: Κοιτάξτε, εγώ ήμουν διαθετειμένος να το προχωρήσω και μόνος μου, αλλά εφόσον το έθεσα στο δ.σ. του Συλλόγου Φίλων του Λαογραφικού και συμφωνήσαμε να το κάνουμε υπόθεση του συλλόγου, θα κοιτάξουμε να έρθουμε σε συνεννόηση με τον Δήμο, την ΚΕΔΑ, το Λιμενικό Ταμείο πιστεύω ότι επίσης θα συμβάλλει, κι ευχής έργο είναι να βοηθήσουν κι οι ειδήμονες επιστήμονες του νησιού, αρχιτέκτονες, μηχανικοί, εικαστικοί, να γίνει μια μελέτη για την ανάπλαση του χώρου όπου θα την βάλουμε, τον φωτισμό, τα πάντα.

Καμιά φορά ακούγονται διάφορα - ότι δεν αγαπάμε τον τόπο μας, πως δε μας νοιάζει για την Αίγινα. Προσωπικά σας λέω ότι δεν ισχύει, και δεν είμαι μόνος στην βαθιά αγάπη μου για το νησί.




Υ.Γ. Το 1827 ο Χάου απέστειλε μια επιστολή προς την Ελληνική Κυβέρνηση που δείχνει το πνεύμα και το εύρος της προσφοράς του στη χώρα μας.



«Προς τηv Σεβαστήν Avτικυβερνητικήν Eπιτρoπήv.

Είναι δύω ήμισυ χρόνοι, αφ ού ανεχώρησα από την Αμερικήν με σκοπόν να δουλεύσω την Ελλάδα, δια του επαγγέλματός μου. Έφερον συστατικά γράμματα από το εν Aμερική Ελληνικόν Κομιτάτον. Όλα δε τα έξοδα εις τόν δρόμον και αλλαχου εγένοντο εξ ιδίων μου.
Φθάσας εις την Ελλάδα επρόσφερα τας δουλεύσεις μου εις την τότε προσωρινήν Διοίκησιν παρά της οποίας επεφoρτίσθην να συνακολουθήσω με το Ελληνικόν Στράτευμα εις Μεσσηνίαν, Όπου ηκολούθησα μετά χαράς. Έμεινα δύω μήνας εις Καλαμάταν επισκεπτόμενος τους εκεί εκ των στρατοπέδων πεμπομένους πληγωμένους και άλλους. Μετά ταύτα επέμφθην εις Γραμπουσαν, Όπου έδούλευσα μήνας πέντε και εις αυτήν και έξωθεν αυτής εις άλλα μέρη. Επιστρέψας δε από την Γραμπουσαν επεφoρτίσθην να δουλεύσω εις τα εν Ναυπλίω Εθνικά Νοσοκομεία των ασθενών και των πληγωμένων. Το χρέος τούτο εκτέλεσα καθ’ Όσον ηδυνήθην ένα σχεδόν χρόνον. Μετά ταύτα κατ’ αίτησιν του Κυρίου Αστιγξ εισήλθον εις τό Ατμοκίνητον ή Καρτερία, Όπου και μένω έως σήμερον. Δι’ Όλας τας ανωτέρω εκδουλεύσεις μου εις την Ελλάδα δεν έλαβον σχεδόν τίποτε δια μισθόν μου. Διότι επιθυμούσα πάντοτε να δουλεύσω Όσον ημπορούσα χωρίς πληρωμήν.

Μ’ Όλα ταυτα δεν ευχαριστούμαι εις τας μερικάς ταύτας εκδουλεύσεις. Αλλά θέλω να φανώ πρόξενος μεγαλυτέρων ωφελειών εις το Ελληνικόν Έθνος. Και γράμματα τα οποία κατ’ αυτάς έλαβον από την Αμερικήν με δίδουν χρυσάς Ελπίδας. Το σχέδιόν μου είναι να συστήσω Νοσοκομείον στερεον εις τόπον κατάλληλον, δια τας ανάγκας των στρατευμάτων της Ελλάδος, τόπον, Όστις να ημπoρή να χωρέση εκατόν περίπου πληγωμένους. Μετά τούτο να συστήσω Νοσοκομεία κινητά δηλ. να διορίσωεις παν στρατόπεδον επιστάτας χειρούργους, οίτινες να έχουν μεθ’ εαυτών τινάς ύπηρέτας, και Όλα τα αναγκαία Ιατρικά και λοιπά ώστε αυτοί να λαμβάνουν τους κατα τας μάχας πληγωμένους να τους επισκέπτωνται προσωρινώς και έπειτα να φροντίζουν να τους διευθύνουν εις το στερεόν Νοσοκομειον.

Γνωρίζω εκ πείρας, Ότι οι στρατιώται Έλληνες πάντοτε φοβούνται μη πληγωθούν εν καιρώ μάχης, προβλέποντες την έλλειψιν Ιατρού να τους επισκεφθή. Δια τούτο επιθυμώ νά συστήσω τά κινητά Νοσοκομεία, τα όποία μάλιστα είναι γνωστά εις όλον τόν κόσμον. Τά Νοσοκομεία ταύτα πρέπει νά έχουν χωριστά όλα τά χρειώδη ως ζώα, ύπηρέτας κ.λπ. Οί ύπηρέται αυτών πρέπει νά είναι ενδεδυμένοι με ιδίαν στολήν, διά να γνωρίζουν οί στρατιώται, ότι όταν πληγώνωνται, θέλουν δέχεσθαι παρά τούτων, ειμελείσθαι και διευθύνεσθαι εις τό στερεόν Νοσοκομείον, διά να επισκέπτωνται και θεραπεύωνται εις αυτό χωρις κανεν ίδιόν των έξοδον. Τούτο ύπόσχομαι νά κατορθώσω χωρίς νά εξoδεύση τίποτε ή Ελληνική Κυβέρνησις. Αιτώ δέ από μέρους της μόνον και μόνον γράμματα πρός τα εν Aμερική Ελληνικά Κομιτάτα μαρτυρούντα, ότι έκαμα τό χρέος άρκετόν καιρόν εις τήν Ελλάδα, όπου εδούλευσα επεμελήθην καθ’ όλην την έκτασιν τό γενικόν Νοσοκομείον, και ότι επιθυμεί ή Κυβέρνησις νά βαλθή εις πράξιν τό ειρημένον σχέδιόν μου.

Εν Πόρω τη 3 Μαίου / 21 Απριλίου 1827
Σ.Γ. Χάου
Και ή Ελληνική ύπογραφή αυτόγραφος.

περισσότερα για τον Samuel Gridley Howe εδώ. 

Βικτώρια Τράπαλη