Έφυγε από την ζωή τα ξημερώματα της Τρίτης η Μάγδα Κοτζιά, κορυφαία φυσιογνωμία του εκδοτικού χώρου στα χρόνια της μεταπολίτευσης και ιδρύτρια των εκδόσεων “Εξάντας”
Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη το 1940, σπούδασε Οικονομικές και Πολιτικές Επιστήμες στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Το 1968 διέφυγε στο Παρίσι ως μέλος της Δημοκρατικής Άμυνας, όπου και γνώρισε τη Χρύσα Ρωμανού, τον σημαντικό τεχνοκριτικό Pierre Restany που συγκέντρωνε γύρω του όλες τις πρωτοποριακές τάσεις του Παρισιού και της Ευρώπης, και τον Νίκο Κεσσανλή, με τον οποίο δημιούργησε την ομάδα του Mec Art, που συνεργάστηκε κατά τη διάρκεια της δικτατορίας με πολλούς Έλληνες και ξένους αντιστασιακούς καλλιτέχνες και διανοούμενους. Στο Παρίσι γνωρίστηκε, επίσης, με διαφόρους εκδότες, υπογράφοντας από τότε μαζί τους συμβόλαια για τα βιβλία τα οποία εξέδωσε αργότερα στην Ελλάδα. Θεωρούσε την έκδοση ενός βιβλίου πολιτική πράξη αλλά και αφορμή για διάλογο μεταξύ των πολιτισμών.
Ο «Εξάντας» δημιουργήθηκε το 1974, αμέσως μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, και σκοπός του ήταν να φέρει σε επαφή το ελληνικό αναγνωστικό κοινό με τα διεθνή λογοτεχνικά ρεύματα, αλλά και με την παιδική λογοτεχνία, την ψυχολογία, την πολιτική, τη φιλοσοφία, την παιδαγωγική και την τέχνη. Εξέδωσε συγγραφείς όπως ο Φερνάντο Πεσσόα, ο Χόρχε Σεμπρούν, ο Ερνέστο Σάμπατο, ο Αλέχο Καρπεντιέρ, ο Ζαν Ζενέ, η Κάρσον Μακ Κάλλερς, ο Γουίλλιαμ Φόκνερ και ο Σιοράν, αλλά τίμησε και την ελληνική πεζογραφία με βιβλία του Κώστα Ταχτσή, του Βασίλη Αλεξάκη, του Νάνου Βαλαωρίτη και του Νάσου Θεοφίλου, μεταξύ πολλών άλλων, καθώς οι εκδόσεις Εξάντας αριθμούν αυτή τη στιγμή 1.000 τίτλους.
Στη διάρκεια της ξεχωριστής διαδρομής της συναναστράφηκε κάποια από τα μεγαλύτερα ονόματα της σύγχρονης διανόησης. Χαρακτηριστικά, όπως ανέφερε σε συνέντευξή που είχε παραχωρήσει στην Ελευθεροτυπία:
«Πολλοί από αυτούς ήταν φίλοι μου, τους έχω εδώ στο μπλοκάκι μου. Ξεχωρίζω σίγουρα τον Ερνέστο Σάμπατο. Αξέχαστη ζωντάνια, βαθιά μόρφωση, αδηφάγο μάτι. Είχε την ιδιαιτερότητα να μη θέλει να μείνει τίποτε γραπτό, ήθελε να καταστρέψει τα χειρόγραφά του, τα οποία ευτυχώς διέσωσε η γυναίκα του από τη φωτιά.
Ήταν και εξαίρετος ζωγράφος, με αγάπη στα πύρινα χρώματα. Θυμάμαι και τη Μαργκερίτ Ντιράς. Πολύ δύσκολος άνθρωπος, δυναμική, ερωτική, πέρασε πολλά στη ζωή της. Την πρωτοείδα σε ένα γαλλικό εστιατόριο με μια μπουκάλα κρασί μπροστά της. Μου έκανε εντύπωση το απίστευτο τρακ που είχε στην πρεμιέρα ενός έργου της, τρία χρόνια πριν πεθάνει.
«Πολλοί από αυτούς ήταν φίλοι μου, τους έχω εδώ στο μπλοκάκι μου. Ξεχωρίζω σίγουρα τον Ερνέστο Σάμπατο. Αξέχαστη ζωντάνια, βαθιά μόρφωση, αδηφάγο μάτι. Είχε την ιδιαιτερότητα να μη θέλει να μείνει τίποτε γραπτό, ήθελε να καταστρέψει τα χειρόγραφά του, τα οποία ευτυχώς διέσωσε η γυναίκα του από τη φωτιά.
Ήταν και εξαίρετος ζωγράφος, με αγάπη στα πύρινα χρώματα. Θυμάμαι και τη Μαργκερίτ Ντιράς. Πολύ δύσκολος άνθρωπος, δυναμική, ερωτική, πέρασε πολλά στη ζωή της. Την πρωτοείδα σε ένα γαλλικό εστιατόριο με μια μπουκάλα κρασί μπροστά της. Μου έκανε εντύπωση το απίστευτο τρακ που είχε στην πρεμιέρα ενός έργου της, τρία χρόνια πριν πεθάνει.
Ξεχωρίζω επίσης τον Αλεξάκη και τον Ταχτσή από τους Έλληνες, που υπήρξαν φίλοι μου, τον Μάριο Βάργκας Λιόσα, τον Εδουάρδο Γκαλεάνο, τον Χόρχε Έδουαρτς, τον Μισέλ Τουρνιέ, τη Σιλβί Ζερμέν. Και τον Μπέκετ. Τον συνάντησα μία φορά στο Παρίσι. Ήταν ψηλόλιγνος, κομψός, μ’ αυτό το υπέροχα σκαμμένο πρόσωπο. Ήταν ο πιο ευγενικός άνθρωπος που έχω δει ποτέ».
Η ίδια, για όσους την γνώρισαν, ήταν ένα πρόσωπο εξίσου ευγενικό κι αυθεντικό. Εξαιρετικά λιττή στις καθημερινές της ανάγκες, αγαπούσε βαθειά αυτό που έκανε κι εκεί δεν την ένοιαζε κανένα “κόστος” – μέχρι νησάκι στην Χαλκιδική έχει πουλήσει για το “όραμα” του Εξάντα. Διάβαζε ώρες ατέλειωτες νέους συγγραφείς για να ανακαλύψει το “καινούριο”, πάντα ανοιχτή σε ιδέες και προτάσεις. Διακριτική κι υποστηρικτική στην φιλία της, σου άφηνε όλα τα περιθώρια να αναπτυχτείς ως συνεργάτης, είτε ήσουν συγγραφέας, είτε μεταφραστής ή επιμελητής. Κοσμογυρισμένη, με σημαντικότατα ονόματα, όπως αναφέραμε και παραπάνω, στο τηλεφωνικό μπλοκάκι της, παρέμενε σε όλες της τις εκδηλώσεις απλή, αυθόρμητη, κανονική, με την λέξη “Εγώ” πάντα τελευταία στο λεξιλόγιό της.
Εξαιρετική μαγείρισσα, οικοδέσποινα, όμορφη και νέα, ανεξαρτήτως ηλικίας, μέσα έξω, είχε σαν κύριο χαρακτηριστικό της την αθωότητα της ειλικρίνειας.
Έδειξε σε πολλούς από μας τι σημαίνει πολιτισμός και πλούτος στην ψυχή και στο μυαλό, κι αυτό είναι που χρωστάμε πάνω απ’ όλα στην Μάγδα Κοτζιά.
Καλό της ταξίδι.
Βικτώρια Τράπαλη
