Την εποχή της χούντας, ως μαθήτρια Γυμνασίου, είχα ζήσει την εξής μοναδική εμπειρία: μέσα στις παράτες επί τη αφορμή των εθνικών εορτών, στήθηκε και μια ευφυέστατη αναπαράσταση του χορού του Ζαλόγγου, στο εθνικό στάδιο Βόλου (η γενέτειρά μου πόλη.) Φιλαρμονικές, παρελάσεις, ιστορίες, οι κερκίδες κατάμεστες, και στη μέση μια ψηλή εξέδρα με μια τρύπα στη μέση. Αφού, λοιπόν, μας έβαζαν να χορέψουμε γύρω-γύρω από την τρύπα ντυμένες Ζαλογγιώτισσες, μετά πηδούσαμε μια – μια μέσα, για να προσγειωθούμε σε ένα βουνό από στρώματα. Ήταν κι αυτό ένας τρόπος για να συνδεθεί η νέα γενιά με το έπος της 25ης Μαρτίου. Σου άφηνε ένα ρίγος, απαιτούσε μια τόλμη, η πτώση και μόνο έστω και σ’ ένα βουνό από στρώματα.
Αλλά τόσα χρόνια μετά ακόμα θυμάμαι το περιστατικό σαν κακής ποιότητας θέατρο. Το ίδιο και τις παρελάσεις στις οποίες συμμετείχα. Εν – δυο, τα πόδια σφιγμένα σε λουστρίνια – επίσημοι, αγήματα, τι σχέση είχαν με τις αληθινές ιστορίες που υποτίθεται γιορτάζαμε; Η μάνα μου είχε κάνει νέα κοπέλα με το ΕΑΜ στα βουνά, θείοι μου και θείες μου έζησαν μια ζωή στα όρια χάρη στα φρονήματά τους, ποιο Ναι και ποιο Όχι, ποιο πότε, πώς και γιατί, τιμούσα ευθυτενής και κορδωμένη;
Και μη μου πείτε ότι γυρεύουμε βελόνες στα άχυρα, γιατί υπάρχει η λογικότατη άποψη πως όσο παριστάνουμε άψυχους ρόλους, δε θα έχουμε καμία πρόσβαση σ’ όλο αυτό τον ιστορικό πλούτο που λες κι είναι κασέτα συνέχεια επικαλούμαστε.
Αυτά είναι τα κακά νέα. Τα καλά είναι πως πέρασα χτες το πρωί μια βόλτα από το Μουσείο Καπράλου, χάρη σ’ ένα φίλο που μου μίλησε για τη Ζωφόρο και τη σημασία της, κι η κυρία Χριστίνα που το φυλάει μετά το θάνατο της Σούλης Καπράλου, (όλα αυτά είναι πινελιές από μελλοντικό αφιέρωμα σ’ αυτόν τον απίστευτο θησαυρό που έχουμε στα χέρια μας, ως συνήθως παρατημένο και καταφρονεμένο), η κυρία Χριστίνα, λοιπόν, φύλακας, ξεναγός, πεντακάθαρη οικοδέσποινα, μου αποκάλυψε ότι είχε περάσει τις προάλλες μια τάξη δημοτικού σχολείου του νησιού από το Μουσείο, να δουν το μοναδικό αυτό γλυπτό, στα πλαίσια της ενημέρωσής τους από το δάσκαλό τους για το τι σημαίνει πόλεμος, και τι 28η Οκτωβρίου. «Και τα ήξεραν όλα πριν ακόμα το δούνε,» είπε ακόμα η κυρία Χριστίνα. «Ο δάσκαλος τα ρωτούσε τι είναι αυτό; Ή τι είναι το άλλο; Κι όλα ήξεραν. Τους είχε κάνει μάθημα από πριν.»
Επειδή είναι ένα μάθημα που όλοι μπορεί να χρειαζόμαστε, αξίζει τον κόπο να δούμε εδώ τι στ’ αλήθεια σημαίνει και είναι η Ζωφόρος του Χρήστου Καπράλου. Μη φύγετε, ακολουθεί η άποψη 7χρονης μαθήτριας πάνω στο ίδιο θέμα. Διαλέγουμε για σας από το διαδίκτυο μια σκόρπια περιγραφή της σημασίας του έργου: 
«Στην έκτη ενότητα της ανάγλυφης ζωφόρου για το Μνημείο της Μάχης της Πίνδου, που δούλεψε στον γύψο από το 1940 έως το 1945, αποκλεισμένος στο χωριό του, το Παναιτώλιο (Μουσταφούλι) Αιτωλοακαρνανίας, έδωσε την Αντίσταση, με την ολόψυχη συμμετοχή του ελληνικού λαού. Η ζωφόρος, εμβατήριο και μαζί ραψωδία της ιστορίας του νεότερου ελληνισμού, μεταφέρθηκε από τον γλύπτη σε πωρόλιθο, στην Αίγινα, τα χρόνια 1952 – 1956. Σήμερα το έργο βρίσκεται στο περιστύλιο του ελληνικού Kοινοβουλίου.»
Από blog
Με το “Μνημείο της Μάχης της Πίνδου», που θα σκαλίσει στα χρόνια 1952-1956 σε πωρόλιθο Αίγινας και θα φθάσει σε μήκος τα 40 μέτρα και ύψος 110 εκατοστά, σε αναλογίες δηλαδή που μπορούμε σωστά να τις πούμε επικές,
Με το “Μνημείο της Μάχης της Πίνδου» με θέμα τον Πόλεμο και την Ειρήνη, χωρίς ίχνος εθνικισμού και σωβινισμού, δίνει αναμφίβολα ο Καπράλος ένα από τα πιο σημαντικά σύνολα της σύγχρονης γλυπτικής
Η νέα αυτή σύνθεση, μια φρίζα διαστάσεων 39,10χ1,10 μ., αποτελείται από επτά ζωφόρους με τους εξής τίτλους: Ειρηνική ζωή, Αρχίζει ο πόλεμος, Ο πόλεμος, Eπιστροφή από τον πόλεμο, Κατοχή, Αντίσταση, Η λατέρνα
Από τα Νέα
μια επική ανάγλυφη σύνθεση μήκους 40 μέτρων, που μιλά για τον πόλεμο και τη λύτρωση με πρωταγωνιστή τον άνθρωπο. Τη συνέλαβε στην Κατοχή, στα διαλείμματα της δουλειάς του, στα καπνοχώραφα. Είχε ως μοντέλα τους χωρικούς.
Την είδε να εκτίθεται για ένα σύντομο διάστημα το 1957, όταν κλείστηκε σε κιβώτια και αποθηκεύτηκε στο εργοστάσιο του μεγάλου υποστηρικτή του Γ. Παπαστράτου Δεν την ξαναείδε εκτεθειμένη μέχρι τον θάνατό του, το 1992. Το έργο κοσμεί πια το περιστύλιο της Βουλής.
Ο Kαπράλος επανέρχεται σ’ έναν τύπο της αρχαίας γλυπτικής, χρησιμοποιεί την ανθρώπινη μορφή μόνιμο και σχεδόν αποκλειστικό θέμα της για να δώσει το έπος όχι του πολέμου, αλλά της Eιρήνης.
Από ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
Στην πρώτη ενότητα έχουμε τους αγρότες που πηγαίνουν στις εργασίες τους, συνοδεύονται από τις γυναίκες που κι αυτές κρατούν τα εργαλεία των αγροτικών απασχολήσεων, αλλά και κουβεντιάζουν, ενώ δεν λείπουν τα ζώα και τα παιδιά. Πρόκειται για το τμήμα στο οποίο παίζουν σημαντικό ρόλο τα περιγραφικά στοιχεία και οι κάπως γραφικές λεπτομέρειες, στα αντικείμενα της δουλειάς, καθώς και στις τάσεις και κινήσεις των μορφών.
Αν ακόμα δεν καταλάβατε τι σημαίνουν όλα αυτά, αν δεν έχετε επισκεφτεί το Μουσείο, αλλά ακούτε απλά το όνομα Καπράλος να περιφέρεται στον αέρα, όπως το όνομα Αφαία, ή Καποδίστριας, ή Κολώνα, ας δούμε τι έχει να μας πει η 7χρονη μαθήτρια που προαναφέραμε για τη συνάντησή της, επ’ ευκαιρία της 28ης Οκτωβρίου, με την πρόσφατη ή απώτατη, δεν παίζει ρόλο, ιστορία του τόπου της:
«Ήταν πολύ ωραία. Πήγαμε με πούλμαν, επειδή ήταν διάσημος γλύπτης, με πολλά έργα και πολλές ιδέες, κι έχει κάνει κι αυτό το άγαλμα που μας είπε ο δάσκαλος ότι είναι η μητέρα του. Κι έφτιαξε και τα γλυπτά του πολέμου, κι όταν τα είδα κατάλαβα ότι είχαν σχέση με τον πόλεμο επειδή έδειχναν ανθρώπους να σκοτώνονται, κι είδαμε στην τελευταία σκηνή που ήταν ένας άνθρωπος που έπαιζε ένα όργανο που γύριζε ένα χερούλι κι έβγαζε μουσική κι οι άλλοι έκλαιγαν και θυμόντουσαν τον πόλεμο επειδή θυμόντουσαν ότι παλιά άνθρωποι σκοτώθηκαν.
«Και μας έμαθε κι ένα τραγούδι για τον πόλεμο ο δάσκαλος. Θυμάμαι μια στροφή μόνο:
Όταν κάνουν πόλεμο
Η γη έχει πονόλαιμο
Πονάει η καρδιά της
Και κλαίνε τα παιδιά της.»
Βικτώρια Τράπαλη
