Με αφορμή την θεατρική παράσταση «Ιώβ», παρουσιάζουμε τα σημαντικότερα έργα τέχνης που οφείλουν την ύπαρξή τους στον βιβλικό χαρακτήρα.
Λένε ότι ακόμα και οι άθεοι θα δυσκολευτούν να απομονώσουν μια ιδέα ή μια εικόνα σε όλη την έκταση της ανθρώπινης σκέψης και δημιουργίας που το αποτύπωμά της να μην υπάρχει στις Γραφές. Αν έχουν δίκιο –αυτοί που το λένε- είναι δύσκολο να διαπιστωθεί. Βρίσκονται πάντως πολύ κοντά στην αλήθεια.
Το βιβλίο του Ιώβ, ένα από τα βιβλία του κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης, είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Έργο του 6ου – 4ου π.Χ. αιώνα αποτελεί μέρος της ιουδαϊκής, της χριστιανικής και της μουσουλμανικής παράδοσης. Όμως το αντίκτυπό του είναι πολύ μεγαλύτερο από τον μονοθεϊστικό κόσμο.
Δυο λόγια για τον «ήρωα» Ιώβ: Ήταν ο πιο πλούσιος και ο πιο ευσεβής άντρας σε όλη την Ανατολή τα χρόνια πριν από τον Μωυσή. Τα υπάρχοντά του αυγάτιζαν και η οικογένειά του ζούσε με άνεση και καλή υγεία, γι’ αυτό εκείνος ευγνωμονούσε τον Θεό και κάθε πρωί ανέπεμπε θυμιάματα προς αυτόν.
Όμως, η μοίρα του έπαιξε άσχημο παιχνίδι. Ο Σατανάς –που δεν ήταν ο Σατανάς που γνωρίζουμε σήμερα αλλά ένας ακόμα «αξιωματούχος» της επουράνιας βασιλείας- έβαλε λόγια στον Θεό ότι η αγάπη και ο σεβασμός του Ιώβ δεν ήταν τίποτε άλλο παρά φόβος και προσποίηση μπροστά στον ισχυρότερο. Και ο Θεός αποφάσισε να θέσει την πίστη του Ιώβ σε δοκιμασία. Τα πλούτη έκαναν φτερά, τα παιδιά πέθαναν, πένης και δυστυχής ο Ιώβ έμεινε να αναρωτιέται τι έκανε λάθος; Γιατί ο Θεός του τον «πούλησε»; Γιατί οι ασεβείς δικαιώθηκαν;
Όμως, ούτε μία στιγμή δεν απέσυρε την εμπιστοσύνη του στον Ύψιστο.
Στο τέλος, μετά από πολλές περιπέτειες και αμέτρητες δυστυχίες, ο Ιώβ δικαιώθηκε. Όλα έγιναν όπως πριν και ακόμα καλύτερα.
Τα βάσανα του Ιώβ που ενέπνευσαν την έκφραση «ιώβειος υπομονή», έγιναν αιτία μυριάδων θεολογικών συζητήσεων και διενέξεων. Αν ο Θεός είναι δίκαιος και αγαθός, τότε πώς γίνεται η αδικία να κατακλύζει τον πλανήτη; Κάθε γενιά είχε τις δικές της αδικίες για να αναρωτιέται. Όμως το «απόλυτο» κακό της ναζιστικής θηριωδίας συντάραξε συθέμελα το οικοδόμημα της πίστης για Εβραίους και Χριστιανούς.
Ο Ιώβ λοιπόν είναι το πρόσωπο στο επίκεντρο της νέας παράστασης που επεξεργάζεται ο λιθουανός Τσέζαρις Γκραουζίνις στο Θέατρο Ιλίσια-Βολανάκης. Με αφορμή τα βάσανα των Ελλήνων στα χρόνια των Μνημονίων, ο σκηνοθέτης αντλεί από τα ιερά κείμενα για να μιλήσει για την ανθρώπινη και την επουράνια δικαιοσύνη, την πίστη και την κατάλυσή της. Τον ρόλο του Ιώβ θα υποδυθεί ο Θανάσης Τσαλταμπάσης.
Κι επειδή η παράσταση κάνει πρεμιέρα στις 14 Οκτωβρίου, προφταίνουμε να δούμε τα οκτώ πιο σημαντικά έργα ζωγραφικής και λογοτεχνίας που αναφέρονται ευθέως στον σχετικό μύθο:
1. «Ο Ιώβ χλευάζεται από τη σύζυγό του» από τον Γάλλο ζωγράφο της εποχής του Μπαρόκ George de la Tour. Ο ζωγράφος που φιλοτέχνησε κυρίως θρησκευτικές σκηνές, πάντα υπό το φως των κεριών, δημιούργησε τον συγκεκριμένο πίνακα το 1630 περίπου. Σε αυτόν ο Ιώβ παριστάνεται απισχνασμένος και δυστυχής να δέχεται τα ειρωνικά χάδια της γυναίκας του.
2. «Οι δοκιμασίες του Ιώβ» του Ολλανδού Leonaert Bramer. Ο ζωγράφος που καταγίνονταν κυρίως με θρησκευτικά θέματα έδωσε την δική του, ενδιαφέρουσα, έως και σουρεαλιστική, ερμηνεία σε αυτό το έργο του 1630 επίσης.
3. Οι εικονογραφήσεις του «Βιβλίου του Ιώβ» του William Blake. Ο Άγγλος ποιητής, ζωγράφος και μυστικιστής το 1826 φιλοτέχνησε 22 χαρακτικά για την έκδοση του «Βιβλίου του Ιώβ» από μια ομάδα καλλιτεχνών της εποχής με την επωνυμία «Αρχαίοι». Θεωρούνται το κορυφαίο έργο του, πιο σημαντικό και από το περίφημο ποίημά του «Ιερουσαλήμ».
4. «Οι Αδερφοί Καραμάζοφ» του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. Γραμμένο το 1880 αποτελεί το λογοτεχνικό ανάλογο του «Βιβλίου του Ιώβ» θέτοντας ουσιαστικά ερωτήματα για τον Θεό, την ελεύθερη βούληση και την ηθική.
5. «Ο θάνατος του Ιβάν Ίλιτς» του Λέοντος Τολστόι. To 1886, μόλις έξι χρόνια μετά από το πολύκροτο έργο του Ντοστογέφσκι, το έργο του Τολστόι είναι μία διαφορετική ανάγνωση της βιβλικής περιπέτειας όπου, αντί για τα μεγάλα ηθικά διλήμματα, κυριαρχεί η υπαρξιακή αγωνία.
6. «Ιώβ» του Γιόζεφ Ροτ (εκδόσεις Άγρα). O εβραϊκής καταγωγής Αυστριακός συγγραφέας έγραψε το 1930, και ενώ τα σύννεφα σκέπαζαν βαριά την κεντρική Ευρώπη, την ιστορία ενός ταπεινού Εβραίου δασκάλου σε μια ρωσική κωμόπολη που αναγκάζεται να πάρει τον δρόμο της εξορίας αν και ο ίδιος δεν είχε φταίξει σε τίποτα. Ο μοντέρνος αυτός Ιώβ θα είναι το θύμα του εμπαιγμού του Θεού που δεν θα του αφήσει τίποτα και το σύμβολο της κατάλυσης της εμπιστοσύνης προς τον Θεό, αποτέλεσμα του πιο αιματηρού πολέμου στην ιστορία.
7. «God’s Favorite» του Νιλ Σάιμον. Πρόκειται ίσως για το πιο ευφάνταστο έργο του θεατρικού συγγραφέα που ανέβηκε το 1974 στο Μπρόντγουεϊ. Πρόκειται για διασκευή του βιβλικού μύθου στην οποία ο ήρωας κατακλύζεται από πειρασμούς για να απολέσει την πίστη του στον Θεό, όμως όταν εκείνος αποδεικνύεται «αδιόρθωτος» χριστιανός, οι πύλες της κολάσεως ανοίγουν και τον βρίσκουν όλα τα κακά. Δυστυχώς για τον δημιουργό, η έμπνευσή του δεν συγκίνησε το κοινό και τους κριτικούς.
8. «The Only Problem» της Muriel Spark. Ο κεντρικός ήρωας της νουβέλας του 1984 είναι ο Χάρβεϊ Γκόθαμ, ένας πάμπλουτος Καναδός που μετά από αρκετά χρόνια στην Αγγλία εγκατέλειψε τη γυναίκα του και εγκαταστάθηκε σε ένα αρχοντικό στο Επινάλ της Γαλλίας για να ολοκληρώσει τη μονογραφία του για το «Βιβλίο του Ιώβ». Η Σπαρκ, καθολική μέχρι μυελού οστών, οργανώνει ένα χορό γύρω από τον κεντρικό ήρωα, που επιβεβαιώνει πώς ο Θεός δεν είναι μεγαλόψυχος, πλην είναι απαραίτητος.
Λήδα Πιμπλή
πηγή: tospirto.net
