Βικτώρια Τράπαλη
Πρωταγωνιστής σε αυτή τη Συνομιλία δεν είναι ο συγγραφέας, αλλά το βιβλίο του. Τον Pedro Olalla τον γνωρίσαμε στην Αίγινα στις αρχές του Μάη, στην εκδήλωση για το Φιλελληνισμό που διοργάνωσαν οι Ενεργοί Πολίτες στο Λαογραφικό Μουσείο. Τα μηνύματα, σ’ εκείνη την πρώτη γνωριμία, πολλά και πυκνά, με κυριότερο ότι η Τελευταία Συνεισφορά της Ελλάδας στην πρόοδο της ανθρωπότητας θα μπορούσε να είναι μια αντιμνημονιακή ψήφος στις εκλογές της 17ης Ιουνίου. Ψήφος που θα έβαζε φρένο στον οδοστρωτήρα καταπάτησης κάθε κοινωνικής κατάκτησης, κάθε έννοιας δικαιοσύνης κι ευνομίας, συνοχής κι ελπίδας, για έναν κόσμο, μια Ευρώπη, με ανθρώπινο πρόσωπο. Η ευχή του δεν ευοδώθηκε. Αν θέλετε να δείτε τα αποτελέσματα της ψήφου μας σ’ εκείνες τις εκλογές, δεν έχετε παρά να ανοίξετε την τηλεόραση και να ακούσετε τις ειδήσεις. Δεν είναι ευοίωνα τα πράγματα. Στο βαθμό που είχαμε ένα όπλο στα χέρια μας – το όπλο της δημοκρατικής βούλησης –το παραδώσαμε σε μια θλιβερή συνθηκολόγηση με τη μιζέρια και την άνευ όρων φτωχοποίηση. Αλλά η ζωή δε σταματάει εδώ. Και πάλι μπορούμε να μαζέψουμε τα κομμάτια μας και να πάμε παρακάτω. Κι ο Olalla, περαστικός ξανά από την Αίγινα, έχει να μας κάνει ακόμα μια πρόταση: να ρίξουμε μια ματιά στο τελευταίο βιβλίο του για τη χώρα μας, το Ελλάδος Ελάσσων Ιστορία. Ένα βιβλίο που αποδεικνύει τo απροσμέτρητο της αντίληψης του ανθρώπου. Κυκλοφόρησε το 2008 στα ελληνικά και μόλις πρόσφατα στην Ισπανία, όπου έχει κάνει τέσσερις εκδόσεις σε τέσσερις μήνες και έχει γίνει πρώτο στη λίστα με τις προτάσεις της Ομοσπονδίας Βιβλιοπωλών της Ισπανίας για το καλοκαίρι του 2012. Ο συγγραφέας βουτάει στο ποτάμι της Μεγάλης Διαδρομής, νιώθει τον Όμηρο, τον Ηρόδοτο, τον Ησίοδο, όταν ανακαλύπτουν, ο καθένας με το δικό του τρόπο, το Μονοπάτι της Αιώνιας Σημασίας, νιώθει τον Περικλή, όταν εκφωνεί τον Επιτάφιο Λόγο του, βάζοντας τον πήχη της Δημοκρατίας τόσο ψηλά, που 2.500 χιλιάδες χρόνια μετά να παραμένει άπιαστο υπόδειγμα για τις δικές μας κοινωνίες. Βλέπει τις πόλεις, τα βουνά και τα χωριά τους, τα υλικά που δουλεύουνε, αφουγκράζεται τους ήχους που ακούνε. Όταν παρακολουθεί τον Αλέξανδρο το Μέγα, να αγωνιά, παράφρων, για το αίμα δικών και φίλων που έχει χύσει στο κυνήγι αυτής της άμετρης επέκτασης ενός υπερφίαλου Εγώ, καταλαβαίνεις, μ’ ένα μυστήριο τρόπο, πολύ καλύτερα τη σημερινή κατάσταση και τις παραμέτρους της. Το ίδιο κι όταν φτάνεις στην υπηρετριούλα στα Καλάρρυτα, όπου σε γδέρνει αυτή η περηφάνια της, η παραπάνω από της όποιας της αφέντρας, κι έπειτα συναντάς ακόμα τον πόνο και το σπαραγμό, τόσο επαναλαμβανόμενα μοτίβα στη διαδρομή μας, το όραμα των ξένων αρχαιολόγων, τη γενναιότητα, την ανάσα, την πενία, το μεγαλείο και την ευτέλεια της ανθρώπινης φύσης. Τα νιώθει όλα και τους δίνει ψυχή. Εκατόν είκοσι στιγμιότυπα, από την αρχαιότητα μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα, κάνουν την Ιστορία ζωντανό, οργανικό μας μέρος, αντί μια συστημική προβολή που μας αποξενώνει ως αδιάφορους παρατηρητές.
 |
|
Pedro Olalla: Ελλάδος Ελάσσων Ιστορία
|
Παραθέτουμε – αυθαίρετα – κάποια αποσπάσματα για παράδειγμα, αφήνοντας το βιβλίο να μιλήσει μόνο του.
Όρος Ελικώνας, Βοιωτία, Βοσκοτόπια της Άσκρας.
Περίπου 720 π. Χ.
[…] Εδώ ψηλά, στη σιωπή και στη μοναξιά τούτων των βουνών, ο Ησίοδος έμαθε από τις Μούσες πως ο άνθρωπος δεν ήταν ανέκαθεν τόσο δύστυχος όπως σε αυτήν την εποχή όπου ο κόσμος κυβερνάται από το σίδερο. Υπήρξαν κι άλλοι άνθρωποι, κι άλλα μέταλλα, πιο μαλακά και πιο ευγενή, κι άλλες εποχές, πιο άξιες νοσταλγίας. Όμως, με το πέρασμα των χρόνων, η ασυνειδησία και ο πόλεμος υποβίβασαν τη γενιά των θνητών στην τωρινή τους αξιοθρήνητη κατάσταση.Οι θεές του βουνού ξέρουν να λένε ψέματα ίδια με τις αλήθειες, αλλά ξέρουν επίσης να αποκαλύπτουν, αν το επιθυμούν, τη γυμνή αλήθεια. Εκείνες, που διδάσκουν την ομορφιά και την αρμονία, έχουν αποκαλύψει στον Ησίοδο το μονοπάτι που οδηγεί τους ανθρώπους στη μόνη εφικτή ευδαιμονία πάνω στη γη. Ονομάζεται Δικαιοσύνη, και είναι το μόνο που διαθέτουν για να αποκτήσουν μια ευτυχισμένη ύπαρξη όσοι έχουν γεννηθεί σε τούτη την ολέθρια εποχή. Καμία άλλη ελπίδα δεν μπορεί να υπάρχει γι’ αυτούς πέρα από τις κατακτήσεις τούτης της παράξενης δύναμης που προσπαθεί να επιβληθεί της αυθαιρεσίας και της ανισότητας· καμία άλλη προστασία πέρα από εκείνη αυτής της βίας που πρέπει να ασκεί κανείς στον εαυτό του ώστε να ενεργεί σύμφωνα με την αλήθεια δίνοντας στον καθένα ό,τι του αξίζει. Από εκείνη προέρχονται τα πραγματικά αγαθά, οι θρεπτικοί καρποί της βελανιδιάς, το μέλι του βουνού, τα πρόβατα, που καμπουριάζουν κάτω από το βάρος του μαλλιού τους. Και τη μέρα που εκείνη θα λείψει –τη μέρα που οι άνθρωποι δεν θα δείξουν αυταπάρνηση ώστε να γίνει το δίκαιο και δεν θα έχουν πια αξία ο λόγος, η αλήθεια, η συμπόνια και η ζωή–, η Αιδώς και η Νέμεσις θα πετάξουν με τα λευκά τους πέπλα προς τις βουνοκορφές των αθανάτων, εγκαταλείποντας για πάντα τον άνθρωπο, και τούτη η γενιά από εφήμερες ζωές θα γνωρίσει το τέλος της.
Βόσκοντας το κοπάδι του, κατεβαίνοντας αργά από την πηγή στη στάνη, αυτά συλλογίζεται ο Ησίοδος για τον αδελφό του Πέρση, για τους ισχυρούς που κυβερνούν σε αυτούς τους δίχως ήρωες καιρούς και για τους ταπεινούς και καταπιεσμένους που δεν έχουν ακόμα επίγνωση της αξιοπρέπειάς τους. Τρισεύτυχος εκείνος που οι Μούσες αγαπούν και στη λαλιά του χαρίζουν τραγούδι γλυκό.
Κωνσταντινούπολη 740 μ.Χ.
Αυτούς τους τελευταίους μήνες, τώρα που η αναρχία έχει κοπάσει και οι Άραβες μοιάζουν να έχουν πάψει οριστικά να πιέζουν, ο αυτοκράτορας Λέων Γ΄ μπορεί να αφιερωθεί ξανά στην πιο ευγενή των αποστολών που αρμόζουν στους ηγεμόνες: να θεσπίσει καλούς νόμους για την προστασία και τη διακυβέρνηση των υπηκόων του.
Ο νέος του Κώδικας δεν είναι τελείως αρεστός στην αριστοκρατία ούτε στον υψηλό κλήρο, μιας και περιορίζει μερικά από τα προνόμια της τάξης τους και αποδίδει στους σκλάβους ορισμένα δικαιώματα ίσα με εκείνα των ελεύθερων κολίγων. Όμως, ο αυτοκράτορας ενήργησε προς όφελος του λαού του κι αυτός θα τον ανταμείψει με περισσότερη αφοσίωση από αυτήν που του δείχνουν οι ευγενείς του.
Επιπλέον, οι νέοι νόμοι εμπνέονται όλοι από χριστιανικές αρχές και τείνουν να προστατεύσουν την οικογένεια και την ηθική, περιορίζοντας τη σκληρότητα της τιμωρίας και σεβόμενοι τη ζωή του διεστραμμένου –όταν είναι δυνατόν αυτό να γίνει– ώστε να δώσουν θέση στη μετάνοια, στην επανόρθωση και στην κατάκτηση της θείας συγγνώμης.
Έτσι λοιπόν, εφεξής, η τιμωρία ενός νυμφευμένου άνδρα που διαπράττει μοιχεία θα είναι δώδεκα βουρδουλιές και πληρωμή προστίμου· αν ο αμαρτωλός είναι εργένης, θα παταχθεί με έξι βουρδουλιές. Η σαρκική ένωση με μια μοναχή –κατάδηλη προσβολή της Εκκλησίας του Χριστού– θα τιμωρείται κόβοντας τη μύτη του ενόχου. Η ίδια ποινή θα εφαρμοστεί σε νονούς και αναδεξιμιούς που πλαγιάζουν μαζί δίχως να έχουν έρθει εις γάμου κοινωνίαν, προσθέτοντας για τον άνδρα την ποινή της εξορίας. Ο σύζυγος που επιτρέπει τη μοιχεία της συζύγου του θα μαστιγώνεται και θα εξορίζεται, και η μοιχαλίδα σύζυγος και ο συνένοχός της θα χάνουν τη μύτη τους. Η αιμομιξία μεταξύ αδελφών και μεταξύ γονέων και παιδιών θα τιμωρείται με αποκεφαλισμό· η σαρκική σχέση μεταξύ άλλων συγγενικών βαθμών, με την κοπή της μύτης· η απόπειρα έκτρωσης θα τιμωρείται με μαστίγωση και εξορία· το αμάρτημα της σοδομίας, με τον ευνουχισμό, και η παρά φύση συνουσία, ενεργητική ή παθητική, με το σπαθί.
Καλαρρύτες. Ήπειρος. 1800
Καθισμένος στην πολυθρόνα του ιατρείου του, ο νέος γιατρός των Καλαρρυτών κρατά στα χέρια του το αφέψημα από βότανα που, εδώ και χρόνια, έχει τη συνήθεια να πίνει νωρίς το απόγευμα. Η παρακόρη μόλις αποσύρθηκε.
Του είχαν πει πως σ’ αυτά τα ορεινά χωριά είναι δύσκολο να βρεις υπηρεσία, γιατί οι γυναίκες δεν θέλουν να γίνουν υπηρέτριες και δουλεύουν μόνο στα σπίτια τους. Ο νέος γιατρός, που έρχεται απ’ την Κέρκυρα και είναι μαθημένος στις ξένες συνήθειες, προσέλαβε χθες κιόλας αυτήν την κοπέλα απ’ τα Τρίκαλα που του συνέστησαν στο παζάρι της Πέμπτης.
Από τότε που άρχισε να δουλεύει σήμερα το πρωί, του φάνηκε κάπως απρόθυμη· και τώρα που το σκέφτεται, συνειδητοποιεί ότι, όταν σερβίριζε σήμερα το μεσημεριανό, είχε ένα βλέμμα γεμάτο καχυποψία.
Η υπηρέτρια μόλις παραιτήθηκε. Πριν από ένα λεπτό, όταν ο γιατρός χτύπησε το κουδουνάκι για δεύτερη φορά, η κοπέλα εμφανίστηκε με το αφέψημα, και το άφησε στο τραπέζι. Ύστερα, κοιτάζοντάς τον από την πόρτα, είπε: «Αντίο, γιατρέ. Τα κουδούνια είναι για τις προβατίνες και τα τραγιά.»
Μια απλή γεύση, στην τύχη, από την Ελλάδος Ελάσσων Ιστορία, που ο Olalla τη χαρακτηρίζει Μια Ουμανιστική Ματιά στην Ταραγμένη Ιστορία των Ελλήνων, μα κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για Μια Ουμανιστική Ματιά στην Ταραγμένη Ψυχή του Ανθρώπου. Ζωντανές όσο τα κείμενα, κι οι φωτογραφίες που τα συνοδεύουν, υπογεγραμμένες κι αυτές από το συγγραφέα.
(Υ.Γ. Για περισσότερες πληροφορίες γύρω από την ανεξάντλητη δραστηριότητα του συγγραφέα, κινηματογραφιστή, φωτογράφου, μεταφραστή, και πάνω απ’ όλα Ελληνιστή και Φιλέλληνα Pedro Olalla, μπορείτε να επισκεφτείτε το site του – http://pedroolalla.com/).
