Ενενήντα χρόνια πέρασαν. Σαν τούτες τις ημέρες, εκεί στα παράλια της Μικράς Ασίας και σημερινής Τουρκίας, διαδραματίζονταν τα τραγικά γεγονότα του ξεριζωμού του Ελληνισμού μετά από παραμονή 2.700 περίπου χρόνων. Ναι καλά διαβάσατε. Ελληνισμός 2.700 χρόνων ξεσπιτώθηκε, ξεκληρίστηκε, θανατώθηκε, εξανδραποδίστηκε. Από λάθη δικά μας ή από τους πάντα μεγάλους προστάτες αφεντάδες μας? Μην με ρωτήσετε να σας απαντήσω. Δεν θα το κάνω. Εκείνο που ξέρω είναι ότι το 700 πΧ οι Αθηναίοι κατέλαβαν την Μίλητο, και από τότε ο Ελληνισμός της Ιωνίας αρχίζει να μεγαλουργεί. Προπομπός του μεγάλου κατοπινού Βυζαντίου με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη, άρχισε να δίνει στάλα στάλα τις δροσοσταλίδες του πολιτισμού, στην ηπειρωτική Ελλάδα. Από τον Νότο μέχρι την Βορρά σε όλα τα παράλια, μα και μέσα στην ενδοχώρα, ο Ελληνισμός μεγαλούργησε στα γράμματα, στην επιχειρηματικότητα, στο εμπόριο, στις τέχνες, στα πάντα. Αιτία, η ανάμειξη της έξυπνης μα συνάμα ανήσυχης φυλής μας, εκεί στο σταυροδρόμι πολιτισμών, μεθυσμένη από τα πνευματικά χαρμάνια της Ανατολής και της Δύσης, έφτιαχνε ένα πλέριο άρωμα γνώσης για την γύρω περιοχή αλλά και την μητροπολιτική Ελλάδα. Ακόμα και στα 400 χρόνια της Τουρκοκρατίας κάτω από το τουρκικό φέσι, κράτησε άσβηστες τις αρχές, βιωμάτων μιας αρχέγονης και υπαρξιακής κουλτούρας.
Όμως το 1922 με την μεγάλη Ελλάδα του Βενιζέλου στα σπάργανα, και το καταραμένο τότε συντηρητικό κατεστημένο επηρεασμένο σαφώς από την επώδυνη μοναρχία, ο Έλληνας θρήνησε τον αφανισμό του Ιωνικού του πολιτισμού.
Και μονομιάς, όπως θα λεγε ο ποιητής, ένα εκατομμύριο άνθρωποι χάθηκαν και ακόμα τόσοι σώθηκαν, αναγκασμένοι, όχι στριμωγμένοι σε αποβάθρα, αλλά άγρια κυνηγημένοι, να αφήσουν το βιός τους και από άρχοντες, αφέντες και πρεσβευτές πολιτισμού αιώνων, να περάσουν σαν πρόσφυγες της φτώχιας και του πόνου, απέναντι στην μητέρα Ελλάδα. Σε άλλες γειτονιές. Στην Νέα Σμύρνη, στην Φιλαδέλφεια, στη Νέα Ιωνία, στη Δραπετσώνα, στην Κοκκινιά, στο Πολύγωνο μέσα στο τότε ρέμα. Από την Πελοπόννησο έως την Μακεδονία μα και σε όλα τα νησιά. Παντού.
Άλλος για Χίο τράβηξε
άλλος για Μυτιλήνη
άλλος στης Σύρας τα στενά
αίμα και δάκρυα χύνει,
γράφει ο Μάνος Ελευθερίου.
Και στα επόμενα χρόνια ήλθαν και για τους υπόλοιπους Έλληνες του Πόντου και της Πόλης και τα άλλα δεινά του Ελληνικού ξεριζωμού.
Εδώ σταματώ. Και επιτρέψτε μου να καταθέσω την προσωπική μου μαρτυρία, ότι τέτοια καταστροφή Ελληνισμού, όμοια της, η πλάση δεν ξανάδε.
Την θεωρώ σαν το οριστικό κλείσιμο της στρόφιγγας ροής πολιτισμού και πνεύματος προς το κύριο σώμα της πατρίδας μας. Οι λόγιοι συγγραφείς που πρόλαβαν και έγραψαν βιβλία για εκείνα τα μέρη και τις συνήθειες των Ελλήνων Ιώνων όπως ο Βενέζης με την Αιολική Γη, η Ιορδανίδη με την Λωξάντρα της, η Σωτηρίου με τα Ματωμένα Χώματα, την πλέον συγκλονιστική μαρτυρία εκείνων των ημερών, και ας με συγχωρέσουν τόσοι άλλοι, έδωσαν εικόνες που εύχομαι να μην ματαδούμε.
Οι Έλληνες μουσικοί συνθέτες, όπως ο Μούτσης με τον Άγιο Φεβρουάριο, Ο Καλδάρας με την Ανατολή, ο Ξαρχάκος με τον Φέρρη στην ταινία το Ρεμπέτικο, θρήνησαν με τα τραγούδια τους, όσο κανείς άλλος, το δράμα που εξελίχτηκε στα εκεί παράλια.
Το άρθρο αυτό αφιερώνεται, σ αυτήν και μόνον την συρρίκνωση του Ελληνισμού. Τον γεμάτο με ανατολίτικες ευωδιές, όπως είδαμε στην Πολίτικη Κουζίνα.
Όμως και μετά την καταστροφή του 1922, ο επηρεασμός της μητροπολιτικής ελληνικής κοινωνίας, από τις παρακαταθήκες ανάπτυξης και πολιτισμού από τους ξεριζωμένους, παρέμεινε έμμεσα τεράστιος. Έδωσε μεγάλη πνευματική άνοδο. Έδωσε ζωή. Έδωσε ευρύτητα σκέψης, έδωσε συνέχεια αξιών στην καθημερινή ύπαρξη μας .
Όμως τα χρόνια πέρασαν. Οι Έλληνες του τότε, και ηλικιακά άλλωστε σήμερα έχουν οι περισσότεροι φύγει. Η ξεριζωμένη και πονεμένη γενιά χάνεται, από φυσικά αίτια, στα βάθη μιας ατέλειωτης μνήμης,.
Τώρα λοιπόν που όλα στερεύουν και οι αξίες μηδενίζονται, με το χρήμα, και την διαφθορά να κυριαρχούν, έρχονται στα δακρυσμένα μάτια της φαντασίας μου, η Σμύρνη, η Αλικαρνασσός, η Έφεσος, το Αιβαλί, μέρη που δεν γνώρισα. Και κάπου στο βάθος της καρδιάς, ακούγονται ασταμάτητα, οι στίχοι του ομώνυμου ποιήματος του Αρκάδα Νίκου Γκάτσου και μετέπειτα τραγουδιού του Δήμου Μούτση,:
Ανατολή, ανατολή
δική σου είμαστε,
είμαστε φυλή.
Ν.Σ.
