Γράφει ο Νίκος Σάνσης
Βλέποντας την σπάνια φωτογραφία της Αθήνας στην διασταύρωση Αιόλου και Σταδίου παραμονή των Χριστουγέννων του 1960, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, κυριολεκτικά μελαγχόλησα. Γιατί το σήμερα φαντάζει θλιβερό και παρακμιακό. Είμαστε κοντά στις εορτές. Βλέποντας κάποιο χριστουγεννιάτικο δένδρο, στα ελάχιστα μαγαζιά που ακόμα επιβιώνουν, προσπαθώ να ξαναφέρω στη μνήμη μου εικόνες Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς, παλιές κάνοντας μια σύγκριση του τότε με το σήμερα. Από την πανέμορφη Αθήνα του 50 και 60 στην θλιβερή του σήμερα.
Ένα χθες, που σε τίποτα δεν μοιάζει με το σήμερα. Με ανθρώπους να χαμογελούν, παρ όλη την μεταπολεμική και μετεμφυλιακή τους φτώχεια. Και όταν λέμε φτώχεια, μιλάμε για το απόλυτο μηδέν, σε τρόφιμα και στα απαραίτητα. Με ρούχα από τους λίγους που βοηθούσαν, τους περισσότερους, τριμμένα, χιλιοφορεμένα, πιθανόν λίγο μπαλωμένα, μα το κυριότερο καθαρά και με αξιοπρέπεια. Αναφερόμαστε στα χρόνια της μεγάλης ξενιτιάς, της μετανάστευσης. Στις γειτονιές όποια τυχερά σπίτια και ρούγες μπορούσαν να μοσχομυρίζουν, από τα ψητά κρέατα, τα μελομακάρονα, τους κουραμπιέδες και τις πίτες Με τα ελληνόπουλα, παραμονές Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς, να ψέλνουν όπου σε έβρισκαν, τα κάλαντα, και πολλοί μην έχοντας δραχμή στην τσέπη, τους προσέφεραν ότι μπορούσαν, μια καραμέλα ή ότι άλλο είχαν στα σπιτικά τους. Και οι μαγαζάτορες, στους τότε λίγους εμπορικούς δρόμους να έχουν το πιο απλό αληθινό χαμόγελο στα χείλια τους, σαν να μην νοιάζονται για το αύριο, αφού το χθες που είχαν περάσει ήταν για αυτούς κόλαση και φρίκη.
Μα η πιο όμορφη παιδική ανάμνηση εκείνων των ημερών, ήταν κάποιοι πάγκοι, της οδού Αιόλου, με κάθε λογής παιγνίδια και πραμάτειες των μικροπωλητών, που κάθε απλό μα και φτωχό παιδάκι, με ένα μολυβένιο στρατιωτάκι έσβηνε στα χεράκια του, κάθε αχόρταγη όρεξη της ψυχούλας του. Και όμως παρ όλες τις δυσκολίες υπήρχε αισιοδοξία. Χαμογελούσαν και χαίρονταν το κάθε τι. Γιατί απλά ζούσαν. Γιατί υπήρχε μέλλον, μετά το σκοτάδι, και χώρος στη ζωή να καθίσουν όλοι. Γιατί ένοιωθαν την αγάπη του καθενός. Είχαν πονέσει πολύ από ξεριζωμούς πολέμους και εμφυλίους και ήξεραν τι σήμαινε ανθρωπιά.
Και επιστρέφουμε στο σήμερα. Στην τεράστια οικονομική και κοινωνική κρίση που ενέσκηψε μετά την εποχή της στολισμένης καλοπέρασης, με μονότονες φωτιστικές καρικατούρες, σε γιρλάντες, μέσα σε φόντο θολό γεμάτο όνειρα και ψευδαισθήσεις. Με ανέσεις πλέριες και ατέλειωτες, πνιγμένες όμως στα χρέη, με ανικανοποίητους ανθρώπους να μην γελούν, με σκυθρωπά φοβισμένα χαρακτηριστικά στα πρόσωπα τους, είτε στο αυτοκίνητο, είτε στα μέσα συγκοινωνίας, είτε, όμως τελευταία, πίσω από κάποιο παράθυρο στο σπίτι παρέα με την ανεργία.
Αραίωσε μεν το καθημερινό αγχωτικό τρέξιμο για τις υποχρεώσεις, τα δάνεια, σε ένα κόσμο, συνεχούς κατανάλωσης, που μάταια μας πρόσφεραν, αρπάζοντας, φτιάχνοντας και χάνοντας τους εαυτούς μας. Πλήθυναν όμως οι νυκτερινές επισκέψεις, στους κάδους απορριμμάτων, κάθε φτωχού που ψάχνει να βρει κάτι να φάει για να επιβιώσει.
Οι πάγκοι και οι πραμάτειες εξαφανίστηκαν στην σκόνη κάποιων αναμνήσεων του χθες. Χιλιάδες μαγαζιά μικρομεσαίων έκλεισαν, και ότι απόμεινε παραμένει – κανείς δεν ξέρει έως πότε – συγκεντρωμένο σε μεγάλους εμπορικά οργανωμένους χώρους. Και ο άπληστος, αχόρταγος, αλαζόνας, αριβίστας μέχρι εσχάτων, άνθρωπος, πρότυπο μοντέλο για τις ψυχές και τα μυαλά των πιο πολλών, έψαχνε μια μάταιη ευτυχία, κοροϊδεύοντας το πραγματικό σήμερα και το ανύπαρκτο ακόμα χρεωμένο του αύριο.
Και το αποτέλεσμα της ανθρώπινης απληστίας, με ακεραία ευθύνη όλων των «μικρών» ηγετών του πλανήτη, εφιαλτικό για τους πολλούς ανέργους με τα μηδενικά, τους μισθωτούς και συνταξιούχους με τα κουτσουρεμένα, εισοδήματα.
Τα κάλαντα μέχρι σήμερα έψελναν αλλοδαπά παιδάκια, υποκαθιστώντας τα ελληνόπουλα που μέχρι σήμερα κάθονταν εξαφανισμένα, φοβισμένα, φυλακισμένα μέσα στα κλουβιά – παλάτια τους.
Ώρα όμως φέτος τα παιδιά όλων των χωριών και πόλεων και πόσο μάλλον της Αθήνας, να ξαναπιάσουν τα μελωδικά τρίγωνα τους και να βγουν στις ρούγες. Και ο σημερινός άνθρωπος να γίνει πιο κοινωνικός, πιο απλός πιο κοντά στον πονεμένο συνάνθρωπο του, με περίσσεια αγάπη στοργή και φροντίδα.
Όχι άλλα πια όνειρα.Κουραστήκαμε.
Σαφώς όχι από τις εικόνες της ευτυχίας και της χαράς των άλλοτε φτωχών Ελλήνων του χθες.
Αλλά από την δυστυχία των πολλών συνανθρώπων μας του σήμερα.
Κλείνοντας εύχομαι ολόψυχα στους Αιγινήτες και Αθηναίους συμπολίτες μας καλές, και ειδικά για φέτος, ανθρώπινες γιορτές.
