Του Γεωργίου Ζαραβέλα, Θεολόγου, υπ. Μ.Δ.Ε. Λειτουργικής
Άμεσα συνυφασμένο με το λειτουργικό τυπικό της Μεγάλης Εβδομάδας είναι το μυστήριο του Ευχελαίου. Συγκεκριμένα, κάθε Μεγάλη Τετάρτη, πριν από την τέλεση της ακολουθίας του Νυμφίου, τελείται η ακολουθία του Ευχελαίου. Αποτελεί ένα από τα λεγόμενα επτά μυστήρια της Εκκλησίας (Βάπτιση, Χρίσμα, Θεία Ευχαριστία, Μετάνοια – Εξομολόγηση, Ευχέλαιο, Γάμος, Χειροτονία).
Το τελετουργικό του Ευχελαίου έχει ως εξής. Πριν από την έναρξη της ακολουθίας προετοιμάζεται στο μέσο του ναού τραπέζι κατάλληλα ευπρεπισμένο. Στο κέντρο του τοποθετείται ένα πιάτο με αλεύρι σίτου, το οποίο, αφού ευλογηθεί προορίζεται για να γίνει πρόσφορο. Στο μέσον του πιάτου βρίσκεται αναμμένο καντήλι με αγνό ελαιόλαδο. Παραπλήσια εναποτίθεται το Ιερό Ευαγγέλιο, επτά κεριά, ένα ειδικό πινέλο για τη χρίση των πιστών με το έλαιο και δύο κηροπήγια με αναμμένες λαμπάδες.
Η βασικός πυρήνας της ακολουθίας συνίσταται από την ανάγνωση μιας αποστολικής περικοπής, μιας περικοπής από το Ιερό Ευαγγέλιο, ενώ ακολουθούν ικετήρια αίτηση και ευχή, οι οποίες αναπέμπονται από τον κληρικό. Το σχήμα αυτό (αναγνώσματα, αίτηση και ευχή) επαναλαμβάνεται επτά φορές, φυσικά με διαφορετικά αγιογραφικά αποσπάσματα και ευχές. Κάθε φορά που ξεκινά ο αναγνώστης να διαβάζει το αποστολικό ανάγνωσμα, ο λειτουργός ανάβει και τοποθετεί πάνω στο αλέυρι ένα από τα κεριά. Έτσι, με το πέρας του κύκλου των επτά αναγνωσμάτων έχουν τοποθετεί στο πιάτο ισάριθμα αναμμένα κεριά περιμετρικά του καντηλιού. Παλαιότερα, υπήρχε η συνήθεια να τελείται το μυστήριο από επτά κληρικούς, ώστε ο καθένας να τελεί ένα από τα επτά μέρη της ακολουθίας. Η πρακτική αυτή έχει πλέον εκλείψει.
Μετά την ολοκλήρωση των επτά συνόλων, ο κληρικός ζητά από όλο το εκκλησίασμα να γονατίσει -για όσους αυτό είναι εφικτό- και διαβάζει μια συγχωρητική ευχή υπέρ όλων των παρευρισκομένων. Τέλος, πριν την ολοκλήρωση της ακολουθίας, ο ιερέας χρίει σταυροειδώς με το έλαιο από το καντήλι καθέναν από τους συμμετέχοντες σε οκτώ σημεία (μέτωπο, πηγούνι, μάγουλα, εξωτερικά και εσωτερικά των δύο παλαμών).
Το μυστήριο του Ευχελαίου τελείται με στόχο την άφεση των μη συγγνωστών αμαρτημάτων των πιστών. Συγγνωστά αποκαλούνται όσα αμαρτήματα έχουν συντελεσθεί εν αγνοία, ακόμα και αν ο πιστός δεν αντιλαμβάνεται ότι μία πράξη του είναι εσφαλμένη. Επίσης, τελείται σε περιπτώσεις ασθενείας, προς ενίσχυση του αγώνα του ασθενούς και πνευματική ενδυνάμωσή του. Το μυστήριο αυτό δεν έχει σταθερή ημέρα τέλεσης, ενώ συνήθως τελείται κατ’ οίκον, μετά από πρόσκληση των χριστιανών που το έχουν ανάγκη. Εξαίρεση αποτελεί η Μεγάλη Τετάρτη· η μόνη ημέρα του εκκλησιαστικού έτους που το Ευχέλαιο τελείται απαρέγκλιτα στον ναό.
Η επιλογή της Μεγάλης Τετάρτης για την τέλεση του Ευχελαίου βασίζεται σε δύο σημεία. Αφενός, συμβολίζει την μετάνοια της πόρνης γυναίκας η οποία άλειψε τα πόδια του Χριστού με πολύτιμο μύρο, περιστατικό το οποίο θυμάται η Εκκλησία την ημέρα αυτή. Αφετέρου, αναλογικά με αυτό το περιστατικό, όπως οι αμαρτίες της πόρνης γυναίκας αφέθηκαν μετά την μετάνοιά της και την προσφορά του μύρου και την δι’ αυτού χρίση του Ιησού, έτσι συγχωρούνται και οι ασυνείδητες αμαρτίες των πιστών με τη χρίση τους με το καθαγιασμένο έλαιο της κανδήλας του Ευχελαίου.
Φυσικά, το μυστήριο του Ευχελαίου δεν καλύπτει απόλυτα την άφεση των αμαρτιών των πιστών. Αυτή συντελείται σχεδόν αποκλειστικά μέσα από το μυστήριο της Μετάνοιας και της Εξομολόγησης, κυρίως με την μετάνοια (<μετά + νους), δηλαδή την μεταβολή της νοοτροπίας, τον αποχωρισμό από τον κακό εαυτό μας, τις κακές συνήθειες και την εμπαθή συμπεριφορά. Η απλή εξαγόρευση των αμαρτιών χωρίς μετάνοια δεν ωφελεί σε τίποτα. Σημασία έχει η νέα αρχή που προσφέρει ο χωρισμός του ανθρώπου από τα πάθη και την εμμονή στην αμαρτία.
Όμως, το μυστήριο του Ευχελαίου δρα επικουρικά για την επίτευξη της όσο το δυνατόν καλύτερης αποκαθάρσεως του πιστού. Έτσι, ο πιστός μπορεί με εξαγνισμένη καρδιά και συνείδηση, καθαρός από τα βαρίδια της αμαρτίας, να προσεγγίσει τα Άχραντα Μυστήρια και να κοινωνήσει επάξια το Σώμα και το Αίμα του Χριστού στη Θεία Λειτουργία της Μεγάλης Πέμπτης και του Μεγάλου Σαββάτου, μα κυρίως στην αναστάσιμη Θεία Λειτουργία το μεσονύκτιο της Αγίας Κυριακής του Πάσχα.
