Στον Τούρλο της Αίγινας γράφτηκε το ’47 μια από τις σκοτεινότερες σελίδες της μεταπολεμικής ιστορίας μας, η μαζική κι αιφνιδιαστική εκτέλεση 18 πολιτικών κρατουμένων.
Για το τραγικό στιγμιότυπο, αλλά και προηγούμενες εκτελέσεις Ελλήνων στον ίδιο χώρο, επί γερμανικής κατοχής, διαβάζουμε στην αντίστοιχη ανάρτηση της ιστοσελίδας του Γυμνάσιου Μεσαγρού:
Εκτελέσεις στον Τούρλο
Στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στον Τούρλο γίνονταν εκτελέσεις Ελλήνων πατριωτών. Γι’ αυτήν την περίοδο δεν έχουμε στοιχεία για τους κρατούμενους, επειδή οι Γερμανοί φρόντισαν να κάψουν τα στοιχεία λίγο πριν να εγκαταλείψουν το νησί και τη χώρα μας. Το βέβαιο είναι ότι οι Γερμανοί εκτέλεσαν στον Τούρλο έναν εικοσιεννιάχρονο Έλληνα το λιγότερο δύο μήνες πριν φύγουν. Η εκτέλεση αναγράφεται στο «Βιβλίο θανάτων, τόμος Β,7/1940-44/1948» της τότε κοινότητας Μεσαγρού. Η ληξιαρχική πράξη θανάτου 6/17-08-1944, ημέρα Πέμπτη, καταγράφει τα στοιχεία της ταυτότητας του: «Αρτέμιος Σορότος του Ζαφειρίου, κάτοικος Πειραιώς, γεννηθείς εν Θήρα Κυκλάδων, ηλικίας ετών 29, επαγγέλματος εργατικός και θρησκεύματος ορθόδοξος, υπήκοος Έλλην». Η εκτέλεση έγινε: «… εν το βορίω οχειρόν Μεσαγρού Αιγίνης (σ.σ: στον Τούρλο) … και ώραν 6ην π. μεσημβρία του χιλιοστού εννεακοσιοστού τετάρτου έτους… εφονεύθη Αρτέμιος Σορόνος του Ζαφειρίου… Ο θάνατός του κατά την πιστοποίησιν του ιατρού… (δεν αναφέρεται το όνομά του) επήλθεν εκ εφονεύθη υπό των Γερμανών στρατιωτών». Υπογράφουν ο ληξίαρχος Θεόδωρος Ηρακ. Κρομμύδας και ο αστυνομικός σταθμάρχης που δήλωσε την εκτέλεση στον κοινοτάρχη Μεσαγρού.
Οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και πολλοί αριστεροί που συμμετείχαν, όταν συλλαμβάνονταν, περνούσαν από δίκες, οδηγούνταν στις φυλακές και οι θανατοποινίτες εκτελούνταν. Στις 19 Ιουνίου 1947 εκτελέστηκαν στον Τούρλο μαζικά και αιφνιδιαστικά 18 πολιτικοί κρατούμενοι. Στις 20 Ιουνίου η εφημερίδα Ακρόπολη γράφει: «Η εκτέλεσις των άνω (των 18) ακολουθεί διαταχθείσα και συντελεσθείσαν σειράν εκτελέσεων 21 δοσίλογων, διότι μόνον δοσίλογοι έχουν εκτελεσθεί προηγουμένως μέχρι τούδε ……….»
Η Εταιρεία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων 1940-1974 στην έκδοσή της «Δεν θέλω να μου δέσετε τα μάτια…» παραθέτει τρεις εκτελέσεις αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης στην Αίγινα.
1. Αργύρης Δ. Καραγιάννης, ένοχος για φόνο μετά ληστείας. Εκτελέστηκε στις 9/07/1947
2. Ηλίας Κ.Σεφέρης, ένοχος φόνου. Εκτελέστηκε στις19/03/19477
3. Δημ. Α. Φλέσας, ένοχος ληστείας μετά φόνου. Εκτελέστηκε στις 6/05/1947.
Και για τους τρεις υπάρχουν οι ληξιαρχικές πράξεις θανάτου τους στα αρχεία της πρώην κοινότητας Μεσαγρού. Το συγκλονιστικό είναι ότι έκρυβαν τις εκτελέσεις και μιλούσαν για μεταγωγή των κρατουμένων σε άλλες φυλακές (Αβέρωφ ). Αργότερα οι ταρτούφοι των φυλακών συμπλήρωναν-όχι πάντα- το ποινολόγιο των εκτελεσμένων με τη φράση: Κατά πληροφορίας εξετελέσθη την…….. ». Αντίθετα, στο ευρετήριο ονομάτων έγραφαν: «Εξετελέσθη την………»
Η μεγάλη σφαγή των 17
Οι 18 κρατούμενοι κατόπιν συνωμοσίας της κυβέρνησης που τους εξαπάτησε, γιατί, αφού τους απήγαγαν εν κρυπτώ στις 18 Ιουνίου 1947, όπως προκύπτει από τα ποινολόγιά τους, ο επικεφαλής του αποσπάσματος του τμήματος Μεταγωγών Πειραιά ταγματάρχης Χωροφυλακής Ηλίας Πολίτης, που παρέλαβε από τις φυλακές της Αίγινας τους 18 για «μεταγωγή» στις φυλακές Αβέρωφ και 5 ακόμα ισοβίτες, με τη συμπαιγνία και της Εισαγγελίας Πλημμελιοδικών Πειραιά, οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα (παραγγελία 34-45/47). Οι 23 με δρακόντεια μέτρα επιβιβάστηκαν στο πλοίο Νεράιδα. Οι πολιτικοί κρατούμενοι, πριν τη μεταγωγή, κατάλαβαν πως κάτι συμβαίνει και άρχισαν να φωνάζουν όλοι μαζί και να διαμαρτύρονται. Ο Αργύρης Γεωργαλάς που εργάστηκε από το 1963 μέχρι 1985, που έκλεισαν στις φυλακές, αναφέρει : «Ήμουν 10 χρονών και άκουγα τις φωνές των κρατούμενων. Είχαν ξεσηκωθεί και χαλούσαν τον κόσμο.» Το πλοίο αντί να πάει στον Πειραιά έκανε βόλτες όλη την ημέρα γύρω από το νησί και τα ξημερώματα της άλλης ημέρας έφτασε στον ερημικό όρμο του Τούρλου (19/6).
Οι κρατούμενοι κατάλαβαν την μπαμπεσιά και σκορπίστηκαν στα γύρω χωράφια μήπως και ξεφύγουν. Τους κυνήγησαν και τους εξόντωσαν. Ήταν μια ανατριχιαστική σκηνή. Ακόμα διακρίνονται στις υπερυψωμένες πλευρές του όρμου τις τρύπες που άνοιξαν οι φονικές σφαίρες. Ο Καπόπουλος αναφέρει για τον ταγματάρχη Πολίτη
«Πριν φωτίσει, στις 19 Ιουνίου 1947, έβγαλε τους καταδίκους από το καράβι και τους οδήγησες άναδρα, δεμένους και ανειδοποίητους, στη θέση Τούρλος, όπου είχε στήσει την ενέδρα των πολυβόλων και τους δολοφόνησ με ριπές… Η Ιστορία περιμένει την απολογία σου.»
Οι 5 ισοβίτες παρακολούθησαν τη σφαγή από το πλοίο. Ένας από αυτούς, ο Ξηροτάγαρος, σε μια συγκλονιστική μαρτυρία αναφέρει:
«Μας οδηγούν προς την εξώπορτα της φυλακής. Μας βάζουν χειροπέδες. Μας έδεσαν τον καθένα χωριστά, κάτι ψιθύρισαν, είπανε ένα ψέμα που δεν πιστέψαμε. Ήταν 9 παρά είκοσι το βράδυ. Η Αίγινα ήταν έρημη. Ο δρόμος ως το λιμάνι είναι πιασμένος από στρατό. Νοτιοανατολικά από το λιμάνι, όχι πιο μακριά, από πεντακόσια μέτρα, βλέπουμε το αντιτορπιλικό Κρήτη. Οι φαντάροι σε πυκνή γραμμή στέκουν με εφ’ όπλου λόγχη. Η Αίγινα δείχνει να στρατοκρατείται. Συνοδεία είναι οι χωροφύλακες. Περπατάνε φουριόζοι, βιάζονται για την ακταιωρό, που περίμενε με αναμμένες μηχανές. Η διαδρομή δεν κράτησε περισσότερο από πέντε λεπτά. Στις εννέα παρά τέταρτο μας έχουν κιόλας στριμώξει στο αμπάρι της ακταιωρού. Η ακταιωρός μένει ακίνητη δύο ώρες περίπου. Κοντά στα μεσάνυχτα έβαλε μπροστά τις προπέλες………»
Το πλοίο κινείται πολύ αργά στο Σαρωνικό ακολουθούμενο από το αντιτορπιλικό Κρήτη. Άραξε ξημερώματα στον Τούρλο:
«στην αποβάθρα που δεν υπήρχε τότε στριμώγνονται ,φωνάζουν σηκώνουν ντουφέκια οι χωροφυλάκοι του αποσπάσματος , μερικοί δεσμοφύλακες, ο παπάς και…..ο γραμματέας της φυλακής. Σε μια ακτίνα διακοσίων μέτρων .ο τόπος έχει κλείσει από λεφούσια στρατού.Ανάμεσα στο απόσπασμα και τη φρουρά είναι κρυμμένοι οι οπλοπολυβολητές σε «φωλιές » φκιαγμένες πρόχειρα από πέτρες. Τα βλέπαμε όλα καθαρά. Είμαστε 50 έως 80 μέτρα κοντά, τίποτα δε μας διέφυγε. Οι χωροφυλάκοι πήδηξαν στην ακταιωρό και χτυπώντας και βρίζοντας τους μελλοθάνατους, τους υποχρεώνουν να αποβιβαστούν. Τρεκλίζουν, πέφτουν, σηκώνονται με ψηλά τις δεμένες γροθιές οι αθάνατοι. Το μακελειό συνεχίζεται μέχρι το λάκκο που είχαν ανοίξει. Εκεί, θα στηθούν όρθιοι. Ο παπάς δεν πλησίασε σχεδόν. Ένας με πολιτικά κάτι σαν να είπε κάτι σαν να διάβασε βιαστικά και απομακρύνθηκε γρήγορα. Μια φωνή σαν να απαγγέλει ξεσπάει απότομα… Ποίημα, τραγούδι, γροθιές και συνθήματα πνίγονται από το κροτάλισμα των οπλοπολυβόλων που ξερνάνε φωτιά. Το αίμα χάνεται άλικο μπροστά στην τάφρο του εμφυλίου. Ο παροξυσμός του θα ανοίξει εκατοντάδες τάφους απ αυτήν την ώρα. Μα η Αντίσταση δε θα θαφτεί .Θα μείνουν όμως το έγκλημα, η απάτη και η δειλία.»
Ενώ οι 16 είχαν καταδικαστεί σε θάνατο το 1945 και οι δύο το 1947, μένει προς απάντηση γιατί εκτελέστηκαν δύο χρόνια αργότερα. Στο σημείο αυτό πρέπει να διευκρινίσουμε ότι στις πηγές η σφαγή είναι γνωστή ως “η σφαγή των 17”, ο δημοσιογράφος όμως Ν. Πηγαδάς στο βιβλίο του “Αίγινα: κάθε κελί σελίδα ιστορίας” υποστηρίζει οι εκτελεσθέντες ήταν 18 και όχι 17.
