Διάβασα ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα και θέλω να μοιραστώ μερικές σκέψεις μου μαζί σας. Είναι η Μεγάλη Εικόνα, του Μανώλη Ανδριωτάκη.
Θέμα του είναι η αναζήτηση της ταυτότητας μέσα από τις μεταμορφώσεις του εαυτού μας στο πέρασμα του χρόνου. Ο Αφηγητής, ο ίδιος ο συγγραφέας, προσπαθεί να βρει τα ίχνη του παλιού του φίλου Γιώργου Μοσχονά, ο οποίος εξαφανίστηκε αφήνοντας ένα μυστηριώδες αφρικάνικο μπαούλο γεμάτο με προσωπικά αντικείμενα και πολλά χειρόγραφα των λογοτεχνικών κειμένων του. Αυτά τα κείμενα είναι ένας καλειδοσκοπικός καθρέφτης με παραμορφωμένη συμμετρία. Μέσα του υπάρχουν, άλλοτε θολές και άλλοτε καθαρές, αντανακλάσεις του χαμένου φίλου αλλά και πολλών προσώπων που, με διάφορους τρόπους, επηρέασαν την ζωή του. Όχι μονάχα σε πνευματικό, αισθητικό, ερωτικό και ιδεολογικό επίπεδο αλλά και σε καθαρά πρακτικό, δηλαδή πολιτικό και επαγγελματικό. Σιγά σιγά σκιαγραφείται, και στο τέλος ολοκληρώνεται αριστοτεχνικά, το πολύχρωμο πορτραίτο ενός, θα έλεγα, λογοτεχνικού Ζέλιγκ (ήρωας του Γούντι Άλλεν στο ομότιτλο φιλμ), ο οποίος μέσα από τις μεταμορφώσεις του μας προσφέρει μοναδικές στιγμές περιπέτειας, μυστηρίου, στοχασμού, ανησυχίας, έμπνευσης, γέλιου αλλά και ολοκληρωμένης κριτικής σε πολλά κοινωνικά φαινόμενα.
Παρά την φαινομενική μοναξιά των ηρώων της σύνθετης αφήγησης, προβάλεται καθαρά η ιδέα ότι βιολογικά δεν είμαστε ποτέ μόνοι, αφού η φαντασία, τα όνειρα και η τέχνη μάς ενώνουν σε πολλά παράλληλα ή διαδοχικά επεισόδια. Κι αυτό εκτός από θαυμαστό είναι, εν τέλει, παρηγορητικό. Η ταύτιση με τον κόσμο μας ως μια συνεχής διαδικασία ελευθερίας και αυτοσχεδιασμού, σε πείσμα των πολυάριθμων μηχανισμών καταστολής της δημιουργικότητας.
Ο Μανώλης Ανδριωτάκης κοπίασε πολύ ώστε η Μεγάλη Εικόνα που περιγράφει να είναι πραγματικά μια εικόνα μεγαλείου. Η δομή της αφήγησης είναι εξαιρετικά πολύπλοκη αλλά το βασικό της σχέδιο απλό. Όλοι μας είχαμε παιδικούς φίλους με τους οποίους, πια, χαθήκαμε. Έρχεται όμως η μέρα που συνειδητοποιούμε ότι ο πιο σημαντικός από τους χαμένους φίλους είναι ο ίδιος μας ο εαυτός. Έτσι, ο αναγνώστης έχει τη χαρά να συμμετέχει σε ένα παιχνίδι αναζήτησης προσώπου αλλά ταυτοχρόνως μπορεί να απολαύσει τον πολύμορφο λόγο του αφηγητή, τους αυθεντικούς διαλόγους των νεαρών, κυρίως, ηρώων στην Αθήνα τού κέντρου και των προαστείων, τα ηθογραφικά επεισόδια στο γκροτέσκο αλλά αληθινό χωριό Αναμονές, την επαρχιακή νεοπλουτίστικη υπαινικτική γλώσσα στο, επίσης αληθινό αν και κρυμμένο από το υπερπολυτελές τουριστικό ντεκόρ, Λιμνοχώρι. Τα πρόσωπα, όλα χειροπιαστά, αποδίδονται με συνέπεια και αυθεντικότητα ως προς τα εξωτερικά γνωρίσματά τους και με τόλμη σε ό,τι αφορά σε αυτό που λέμε εσωτερικό κόσμο, στο πεδίο εκείνο της ανθρώπινης φύσης όπου όλα είναι πιθανά να συμβούν και να ταιριάξουν.
Συνήθως οι ειδήμονες επί των αφηγηματικών τεχνών μπερδεύονται με την λειτουργία της ενότητας ύφους και σε πολλές περιπτώσεις προτιμούν την μονοτονία η οποία εξασφαλίζει την περίφημη ενότητα. Η Μεγάλη Εικόνα είναι μια πολύπλοκη σύνθεση, μια συμφωνία αφηγηματικού λόγου, στην οποία οι ισορροπίες είναι αξιοθαύμαστες και λειτουργικές ακριβώς επειδή τα υλικά που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας είναι ποικίλα και φαινομενικά αταίριαστα. Ολοκληρώνοντας την ανάγνωση δεν μπόρεσα παρά να θαυμάσω την τόλμη, τη μαστοριά και τη λεπτότητα με την οποία επιλέχθηκαν, συνδυάστηκαν, συγχρονίστηκαν και δουλεύτηκαν αυτές οι χιλιάδες των λέξεων, έτσι ώστε να ταιριάξουν σε ένα σύνολο λεπτών ισορροπιών, έναν αεικίνητο μηχανισμό που είναι ικανός να πάλλεται, τροφοδοτώντας τον αναγνώστη με αυτή την αόρατη, διαχρονική ενέργεια που χαρακτηρίζει την λογοτεχνία…
Μία βιβλιοπαρουσίαση από τον Δημήτρη Γκουζιώτη
