Της Λίνας Μπόγρη- Πετρίτου
Ο Γενάρης του λαού μας (από το γεννώ, επειδή γεννούν τα γιδοπρόβατα), ο πρώτος μήνας του χρόνου και μεσαίος του χειμώνα, οφείλει το όνομά του στο διπρόσωπο θεό των Ρωμαίων, τον Ιανό.
Πολλά τα ονόματα που του έδωσαν:
Πρωτάρης, Τρανός, Καλαντάρης, Γατομηνάς (επειδή ζευγαρώνουν οι γάτες), Κλαδευτής (από τις αγροτικές ενασχολήσεις), Γελαστός για την καλοκαιρία στις Αλκυονίδες ημέρες κ. ά.
Μήνας γεμάτος έθιμα και προλήψεις:
Το ποδαρικό που κάνει όποιος μπει πρώτος στο σπίτι την Πρωτοχρονιά, το στέρνιασμα ή ασήμωμα των παιδιών, το ροΐδι (ρόδι), που σπάει ο νοικοκύρης στην πόρτα με την ευχή «όσοι οι σπόροι, τόσα και τα καλά στο σπιτικό μας», η κρεμμυδασκέλα (σκίλλη η παραθαλασσία),το βολβοφόρο αυτό φυτό που μπαίνει στο σπίτι επίσης την Πρωτοχρονιά, για την καλή τύχη και την κρεμούν στην εξώπορτα ή τη βάζουν στη γλάστρα για το κακό μάτι. Τα τυχερά παιχνίδια που… επιτρέπονται εκείνη την ημέρα, αλλά και εκείνα τα πιο αθώα των παλιών μας χρόνων: κορώνα ή γράμματα, στριφτό, μονά-ζυγά, 31, σβουράκι πάρτα όλα.
Ο αγιασμός των Θεοφανείων που ραντίζουν τα κτήματα και τον φυλάνε στα εικονίσματα όλο το χρόνο.
Οι νύχτες τούτο το μήνα είναι πιο σκοτεινές, αλλά στην ξαστεριά το φεγγάρι είναι τόσο φωτεινό που κάνει τη νύχτα μέρα…
«Του Γενάρη το φεγγάρι την ημέρα σιγοντάρει».
Το κρύο πιο τσουχτερό: «Αδερφέ Μιχάλη, τώρα το Γενάρη οι δύο ένας γίνονται κι ο μοναχός κουβάρι».
Για τους γεωργούς όμως: «Χιόνισ’ έβρεξ’ ο Γενάρης, όλοι οι μύλοι μας θ’ αλέθουν».
Τώρα και ο καιρός για τα κλαδέματα πριν ανέβουν οι χυμοί στο δέντρο: «Κόψε κλάδεψε Γενάρη, να γεμίσει το κελάρι».
Και οι γαστρονομικές παροιμίες για τον Ιανουάριο:
«Γενάρη πίνουν το κρασί, το θεριστή το ξύδι»
«Όρνιθα το Γενάρη, κέφαλος τον Αλωνάρη»
«Κότα, χήνα το Γενάρη και παπί τον Αλωνάρη».
Αλλά και… επιθυμίες μέσα από την έμμετρη λαϊκή μας ποίηση:
«Να ‘μουν το Μάη γάϊδαρος, σκύλος τον Αλωνάρη
όλο το χρόνο κόκορας και γάτος το Γενάρη»!
φωτό: Aegina Light
