ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ

Εκπαιδευτικά Καποδιστριακά Αρχεία. Το Αρχείο του Κεντρικού Σχολείου Αίγινας

Written by aeginalight

του Αλέξη Κράους

του Αλέξη Κράους

Με την ευκαιρία της ανακοίνωσης της έκθεσης σημαντικών  ιστορικών εγγράφων για την εκπαιδευτική δραστηριότητα του Αρχείου του Ορφανοτροφείου, που πρόκειται να πραγματοποιηθεί για πρώτη φορά στο κτήριο του, αποτέλεσμα συνεργασίας, του Ιδρύματος Πολιτισμού με το τμήμα αρχαιολογίας του Υπουργείου Πολιτισμού με την Επιτροπή των 200 χρόνων του 21 Αίγινας, συνεχίζουμε την αρθρογραφία και τις προτάσεις σχετικά με τα ιστορικά αρχεία της Αιγινήτικης περιόδου του Καποδίστρια και όχι μόνο. Εξ άλλου ζητάω συγγνώμη από την κυρία Α. Γιαννούλη, εάν την αδίκησα στο προηγούμενο γραπτό μου σχετικά με την αξιοποίηση του Ιστορικού Αρχείου του Κυβερνείου όπου ήταν υπεύθυνη. Μάλιστα πιστεύω πώς η ίδια ως πεπειραμένη αρχειονόμος, θα μπορούσε να αναλάβει στην παρούσα φάση την συγκέντρωση πληροφοριών, δεδομένων και εγγράφων σχετικά με το Ιστορικά Αρχεία της Καποδιστριακής περιόδου Αίγινας, στην Αίγινα. Και στην συνέχεια επόμενων αιγινήτικων ιστορικών αρχείων, όπως τα αρχεία των φυλακών Αίγινας. Με την δική της παρουσία το αποτέλεσμα θα γίνει σίγουρα πιο ολοκληρωμένο. Σίγουρα το Ναύπλιο δεν θα αναλάβει να αναδείξει τον ιστορικό ρόλο της Αίγινας, όπως μέχρι τώρα γνωρίζουμε.

Σήμερα θα παρουσιάσουμε λοιπόν το Αρχείο του Κεντρικού Σχολείου Αίγινας. Αποτελεί το αντικείμενο  της εντυπωσιακής έκδοσης 800 και πλέον σελίδων ”Οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου 1830-1834” του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας της Γραμματείας Νέας Γενιάς. Η έκδοση είναι του Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών από το 1997 και ο ερευνητής ονομάζεται Γιάννης Κοκκώνας.
Την έκδοση αυτή παραλάβαμε πριν μερικά χρόνια σε 40 αντίτυπα από τον Τ. Σκλαβενίτη, μέλος του Ιστορικού Αρχείου Νεολαίας, όταν αυτό έκλεισε. Το έντυπο αυτό μοιράστηκε στην Αίγινα, από εμάς, εκ μέρους των Ενεργών Πολιτών Αίγινας, σε πρόσωπα που πιστεύαμε ότι θα εκτιμηθεί. Σήμερα δε, μεταξύ αυτών είναι και μέλη της Επιτροπής 200 χρονών του 21 Αίγινας. Αυτό αποτέλεσε μέρος της πρόθεσης μας να πληροφορήσουμε και να δώσουμε επιχειρήματα στον κόσμο της Αίγινας για την υποστήριξη του ιστορικού της ρόλου.
Σύμφωνα με τον συγγραφέα το Ιστορικό Αρχείο του Κεντρικού Σχολείου βρέθηκε στο αρχείο του Πειραματικού Λυκείου Αθήνας και η έρευνα συνεχίστηκε στα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Όπως φαίνεται και σε αυτή την περίπτωση, όπως και για το θέμα της πρωτεύουσας, η πραγματοποίηση της εγκατάστασης και λειτουργίας του Πρώτου Κεντρικού Σχολείου για την εκπαίδευση διδασκάλων, έγινε στην Αίγινα και όχι αλλού για άμεσους συγκυριακούς λόγους ασφάλειας. Και επίσης λόγω της παρουσίας εδώ του Κυβερνήτη που κατέβαλε κολοσσιαίες προσπάθειες να εξασφαλίσει την εξαιρετικά δύσκολη αρχική κυβερνητική διοίκηση με μεγάλη προτεραιότητα την Παιδεία. Μην ξεχνάμε πως στα πρώτα πολιτικά καθήκοντά του ο Ι. Καποδίστριας νεότατος, είχε αναλάβει στα πλαίσια της ρωσικής διπλωματίας για τα Ιόνια νησιά και καθήκοντα Υπουργού Παιδείας στην Ιόνιο Πολιτεία, όπου υπήρξε και το βασικότερο συντονιστικό στέλεχος της κυβέρνησης. Ήδη από τότε η εκπαίδευση στην ελληνική γλώσσα αποτελούσε ύψιστη  προτεραιότητα. Σύμφωνα με τον συγγραφέα μας, ο Άνθιμος Γαζής από το 1824 , μέσα στην Επανάσταση, ως μέλος πενταμελούς επιτροπής για τα εκπαιδευτικά, είχε προτείνει την ίδρυση πρότυπου διδασκαλείου ”εν ω να εκπαιδεύονται νέοι άξιοι και χριστοήθεις οίτινες τελειοποιούμενοι να διδάξωση στα χωρία”.
Το Βουλευτικό τότε, υιοθέτησε την πρόταση. Το Κεντρικό αυτό Σχολείο, με αυτό το όνομα θα λειτουργούσε με δωρεά του Ι. Βαρβάκη. ”Αρχιδιδάσκαλος” θα ήταν ο Γ. Γεννάδιος, γνωστός λόγιος, που επέστρεψε από την Γερμανία. Και εδώ η ιστορική συγκυρία αποφάσισε το Κεντρικό Σχολείο, να αναγγελθεί από την ”Γενική Εφημερίδα” τα Χριστούγεννα του 1829  και να λειτουργήσει στην Αίγινα το 1830 και όχι στο Ναύπλιο ή στο Άργος, που βρίσκονταν σε περιοχές πιο ανασφαλείς αν και είχαν προταθεί ως τόποι. Διαβάζουμε επίσης, (σελιδα 17), ότι πέρα από την λειτουργία της κυβέρνησης και των επιτροπών, η καταλληλόλητα της Αίγινας ενισχύθηκε από την παρουσία στο νησί υπολογίσιμου αριθμού  μαθητών, ώστε να αρχίσει η διδασκαλία το γρηγορότερο. Πράγματι, αρχές του 1818 ο Χαρ. Παμπούκης είχε συμφωνήσει με την Δημογεροντία της Αίγινας να παραδίδει τα ακόλουθα μαθήματα, αρχαία Ελληνικά, Ιταλικά και στοιχεία επιστημών. Είχε τότε 152 μαθητές σε 4 τάξεις. Ο μισθός του ανέρχονταν τον χρόνο σε 3.000 γράσια, 12 κιλά στάρι και 12 μπότσες λάδι. Οι αιγινήτες μαθητές του ήταν μόνο 27, οι περισσότεροι από την Στερεά και την Εύβοια και αρκετοί από τις μη απελευθερωμένες περιοχές.
Η στέγαση του Κεντρικού Σχολείου, φαίνεται ότι δεν έγινε ποτέ στο Ορφανοτροφείο, από το οποίο ήταν εντελώς ανεξάρτητο, ( σελίδες 22-23). Όμως ξεκίνησε στο κτήριο του σημερινού Δημοτικού Θεάτρου, και συνεχίστηκε στο Εϋνάρδειο, που χτίστηκε ειδικά ως εκπαιδευτήριο.


Οι πρώτοι δάσκαλοι και τα πρώτα στελέχη του Κεντρικού Σχολείου ήταν οι εικονιζόμενοι, Γ. Γεννάδιος, Ι. Βενθύλος, Α. Μουστοξύδης και Θ. Φαρμακίδης.

Οι πρώτοι καθηγητές και οι πρώτοι έφοροι του Κεντρικού Σχολείου.
Οι δύο πρώτοι καθηγητές του Κεντρικού Σχολείου, αλλά και εισηγητές των επιλεγμένων μαθημάτων και των βιβλίων είναι: ο Γ. Γεννάδιος (1786-1854) και ο Ι. Βενθύλος (1804-1854). Ο πρώτος, ήταν ηπειρώτης, λόγιος και εκπαιδευτικός, μεγάλη πατριωτική φυσιογνωμία της Επανάστασης, Φιλικός, σπουδαγμένος στο Βουκουρέστι και την Γερμανία. Διοργανωτής της Ελληνικής Εμπορικής Σχολής Οδησσού, όπου γνώρισε τον Τσάρο Αλέξανδρο Α‘ και τον Ιωάννη Καποδίστρια το 1817. Παίρνει μέρος στον Αγώνα σε μάχες με τον Φαβιέρο και έχει ενεργό ρόλο στην συγκέντρωση χρημάτων. Το 1830 είναι καθηγητής αλλά και διοργανωτής του Κεντρικού Σχολείου Αίγινας και αργότερα γυμνασιάρχης στο Πρώτο Γυμνάσιο Αθηνών, καθηγητής στο Αρσάκειο και στη Ριζάρειο Σχολή. Το 1838 αναγορεύτηκε ως πρώτος Έλληνας επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Λειψίας.
Ο δεύτερος από την Σμύρνη, με σπουδές φιλολογίας στην Σμύρνη και την Γερμανία. Το 1828 συνεργάζεται με τον Καποδίστρια για το εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας. Καθηγητής στο Κεντρικό Σχολείο μέχρι το 1831, το 1833 στο Ναύπλιο επίσης. Κατόπιν καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών από την ίδρυση  και μέχρι τον θάνατο του.
Οι πρώτοι έφοροι: Ανδρέας Μουστοξύδης ( 1785-1860) και αργότερα στο Ναύπλιο Θ. Φαρμακίδης (1784-1860).
Ο πρώτος είναι λόγιος Κερκυραίος , πρόβαλλε τις ελληνικές αρχαιότητες και την σημασία τους. Συνεργάτης του Καποδίστρια στην οργάνωση των εκπαιδευτικών του Νέου Κράτους. Έφορος του Κεντρικού Σχολείου Αίγινας και διευθυντής του Εθνικού μουσείου αρχαιοτήτων στο Ορφανοτροφείο το 1829. Μετά την δολοφονία του κυβερνήτη διώκεται και επιστρέφει στην Κέρκυρα, όπου γίνεται πολιτικός.
Ο δεύτερος, Λαρισσαίος, μεγάλη λόγια προσωπικότητα της Ελληνικής Εκκλησίας. Σπουδές θεολογίας, αλλά και στο ρεύμα του Διαφωτισμού. Εφημέριος ελληνικής Εκκλησίας στην Βιέννη, αγγλόφιλος και αντίπαλος του Καποδίστρια, αργότερα καθηγητής θεολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Δραστηριοποιήθηκε για το Αυτοκέφαλο της Ελληνικής Εκκλησίας. Πέθανε πτωχότατος.

Τα μαθήματα του Κεντρικού Σχολείου.
Ο Γ. Γεννάδιος και Ι. Βενθύλος προτείνουν 18 μαθήματα, από τα οποία απουσιάζουν τα θρησκευτικά και προέχουν τα αρχαία ελληνικά. Ο Α. Μουστοξύδης , ως έφορος κάνει κριτική στον αριθμό των μαθημάτων που βρίσκει υπερβολικά πλούσιο και κατάλληλο για Πανεπιστήμιο και όχι για την περίπτωση. Επίσης θεωρεί πανάκριβη και ακατάλληλη την επιλογή των προτεινομένων βιβλίων για την βιβλιοθήκη. Η στρατηγική σημασία του Κεντρικού Σχολείου έχει γι αυτόν προδιαγραφές πολύ συγκεκριμένες που θα έπρεπε να προσαρμοστούν στις ανάγκες της στιγμής και των ,μαθητών και στα πενιχρά οικονομικά. Τελικά, επιλέγονται 8 μαθήματα και ένας τρίτος βοηθός διδάσκαλος για το ξεκίνημα του σχολείου στις 8 Ιανουαρίου 1830, μετά την εγγραφή σταδιακά 150 πρώτων μαθητών.


Οι μαθητές
Από το Κεντρικό Σχολείο πέρασαν συνολικά 700 μαθητές, χωρίς να πάρουν ποτέ τελικό δίπλωμα, εκ των οποίων 20% υπότροφοι της Κυβερνήσεως, με υποτροφία 20 φοίνικες τον μήνα περίπου. Από αυτούς οι 60 πραγματοποίησαν πανεπιστημιακές σπουδές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Οι 34 εργάστηκαν ως διδάσκαλοι στα δημόσια σχολεία. Οι 7 έγιναν καθηγητές Πανεπιστημίου Αθηνών. Η μέχρι σήμερα έρευνα δεν επιτρέπει να εκτιμήσουμε πόσοι από αυτούς έγιναν τελικά δημόσιοι υπάλληλοι στην νέα Ελλάδα και πόσοι  έγιναν διδάσκαλοι στα ελληνικά σχολεία της τότε Οθωμανική; Αυτοκρατορίας. Πάντως μεταξύ των μαθητών αυτών, καταγράφεται και ο Κ. Παπαρρηγόπουλος, ο μεγάλος ΄Ελληνας Ιστορικός. Η προέλευση των μαθητών είναι επίσης ένα πολύ εντυπωσιακό δεδομένο. Προέρχονται και από Θεσσαλονίκη, Άρτα, Κρήτη από τα πιο απομακρυσμένα νησιά, τα εκτός της απελευθερωμένης επικράτειας. Οι περισσότεροι όμως είναι από την Αττική, Εύβοια και Πελοπόννησο και τα κοντινά νησιά, γιατί οι οικογένειες τους είναι ήδη πρόσφυγες στην Αίγινα, λόγω των μαχών και της ανασφάλειας.


(Συνεχίζεται…)

 

About the author

aeginalight